Tết - căn cước của người Việt

Sau lần đầu tiên ra mắt ấn tượng, đây là lần thứ 2 “Viết và Đọc Mùa Mới 2026” “tái xuất” và đã tạo được dấu ấn trong lòng bạn đọc như một ấn phẩm tết sang trọng, giàu chiều sâu tư tưởng và thẩm mỹ.

“Viết và Đọc Mùa Mới 2026”, NXB Hội Nhà văn.

Những tác giả truyện ngắn

Giới thiệu với bạn đọc truyện ngắn “Incognito” (Vi hành) được in trên tờ L’Humanité (Báo Nhân đạo) cách đây 103 năm của tác giả Nguyễn Ái Quốc, nhà văn Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đặt ra câu hỏi: Vì sao Hồ Chí Minh không trở thành nhà văn?

Bởi, 33 tuổi, người thanh niên yêu nước Nguyễn Ái Quốc đã xuất bản truyện ngắn Vi hành, một truyện ngắn với cốt truyện chặt chẽ, ngôn ngữ giản dị, mạnh mẽ, súc tích, cấu trúc hiện đại. Và ông đã khẳng định với bạn đọc lý do: Vì độc lập - Tự do cho dân tộc là cảm hứng lớn nhất của Người. Người đã dành cả cuộc đời mình để theo đuổi ước nguyện ấy.

Và một người thứ 2 rất nổi tiếng trong âm nhạc, đó là Trịnh Công Sơn. Truyện ngắn “Về người bạn gái ở nông trường” của ông đã từng in trên Báo Văn nghệ Xuân Mậu Ngọ 1978, một lần nữa giới thiệu đến với bạn đọc. Như vậy, ngoài âm nhạc, Trịnh Công Sơn còn vẽ tranh, và sáng tác văn xuôi. Cuộc đời nghệ thuật của ông chứa nhiều bí ẩn, “khi mỗi bí ẩn của ông được mở ra là một lần tâm hồn rộng lại rộng lớn hơn”.

Ngoài ra, truyện ngắn “Năng Nhẫn” của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp lần đầu tiên công bố. Đây là truyện ngắn mới được phát hiện, mới chỉ ở dạng bản thảo viết tay chưa chỉnh sửa. Tuy vậy, so với những tác phẩm nổi tiếng đã được công bố, thì “Năng Nhẫn” tiếp tục cho thấy tài năng đa dạng của Nguyễn Huy Thiệp khi phản ánh một cách vô cùng sống động đời sống con người với những góc khuất tối tăm, những phận người cực nhọc, bần hàn.

Phần văn xuôi còn có sự góp mặt của những cây bút nổi tiếng: Tạ Duy Anh, Nguyễn Danh Lam, Như Bình, Nguyễn Tham Thiện Kế, Hà Phạm Phú, Phạm Quang Long, Thái Chí Thanh... Mỗi tác phẩm là một câu chuyện được kể ra từ những người có sự từng trải nhưng vẫn căng tràn cảm xúc. Tôi đặc biệt thích phần Tết trong ký ức; Tết tha hương. Có những chuyện biết rồi, khổ lắm, nói mãi. Nhưng qua ngôn ngữ văn chương, phần ký ức riêng tư ấy chính là đời sống hiện thực của cả một thời, là văn hóa, là hồn cốt của một dân tộc đã từng mất mát đau thương vì chiến tranh và chỉ mơ ước được đón tết trong hòa bình. Như cách nhà văn Tạ Duy Anh viết trong Mùi ký ức. “Nếu trí nhớ, sức khỏe cũng như mọi thứ khác không thể chống đỡ nổi sự tàn phá khốc liệt của thời gian, thì ký ức lại miễn nhiễm với tai họa đó. Ký ức không có tuổi. Một cậu bé và một cụ già luôn có thứ giống hệt nhau, đó là phần lưu giữ những hình ảnh về đời sống”. Nguyễn Danh Lam, đã có 10 năm ở Mỹ, cũng là 10 năm ấy anh chỉ đón “Tết mênh mang”: “Cái không khí mong tết ấy đã ăn vào tiềm thức dân tộc, nên cho dù đi xa biền biệt, hễ nghe một chút mang mang của thời tiết, se sẽ của mùi hương, cũng đủ khiến nỗi hoài niệm sống dậy”. Dẫu ở Mỹ không có tết thì Nguyễn Danh Lam trong khoảnh khắc giao thừa vẫn tự rót một ly vang, mở cửa ra nhìn cây đào sau nhà nở rộ. Tự cảm ơn năm cũ, tự chúc thầm năm mới... Rồi Quỳnh Iris Nguyễn - de Perlle đã rút ra “Triết học của tết” khi sống tại Bỉ. “Đây là một căn cước của người Việt Nam không thể nhầm lẫn với bất cứ dân tộc nào khi đón năm mới... Chỉ có tết mới đẹp từ hoa lá mùa xuân từ ngoài ngõ đến vườn nhà trong mỗi căn nhà ấm áp. Chỉ có tết mới gặp gỡ đông vui hân hoan tưng bừng. Chỉ có tết mới bên nhau thật bình an và nghỉ ngơi. Chỉ có tết người ta mới biết rằng, nhà để về, để được bên nhau và đoàn tụ”.

Và bất ngờ về những thi nhân

Chúng ta có thể phần nào bất ngờ vì đọc bài thơ hóm hỉnh của nhà văn Nguyễn Tuân, cũng có thể bật ngửa vì đọc thơ của Nguyễn Ngọc Tư - nhà văn sinh ra, trưởng thành và sáng tác ở nơi cuối đất cuối trời Cà Mau. Hóa ra chị đã có 2 tập thơ: Chấm (2013); Gọi xa xôi (2018). Thơ chị rất hay, rất tình: “Em thấy chữ vươn cao sau dấu chấm/ Thấy chưa anh mọi thứ lại bắt đầu”; “Em vớt củi giữa dòng/ váy em ướt đẫm/ củi phơi bằng nắng/ váy lay gió rồi khô/ em hong phận người thương khó bằng gì”; “Đêm và anh và em cùng nguội/ lạc mất nhau trong tấm áo đắp chung/ giấc ngủ ướp muối em/ một nét môi/ uể oải”... Thơ chính là một diện mạo khác của Nguyễn Ngọc Tư, “nghiêng về sự duy lý nhưng vẫn đằm sâu, tinh tế, một hồn thơ hoang mang trong trẻo nhưng đầy trải nghiệm, thấu cận nhân tình”.

Với những chữ ký mang dấu ấn cá nhân của các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ có tiếng trong giới, được ký trực tiếp trên từng cuốn sách đã đánh số thứ tự, khiến mỗi cuốn sách trở nên đặc biệt hơn tất cả những ấn phẩm khác.

Nhà thơ nổi tiếng Trần Dần và nhà thơ kỳ tài Bùi Giáng cũng được giới thiệu tới bạn đọc qua ánh nhìn của thế hệ đi sau, nhà văn Nguyễn Xuân Khánh và nhà văn Mai Thảo. Họ có cái khoảng nhìn xa hơn vì thế các câu chuyện cũng đằm hơn, có linh hồn hơn tạo dựng nên một thế giới ảo huyền của các nhà thơ. Bằng tài thơ, họ đã mang đem đến cho cuộc đời sự kỳ diệu.

Ngoài ra các tác giả như Phạm Tiến Duật, Y Phương, Đinh Nam Khương, Trần Đăng Khoa, Hoàng Hữu, Nguyễn Phan Quế Mai, Đoàn Tuấn, Chử Văn Long, Nguyễn Việt Chiến - những người đã đoạt giải thưởng trong các cuộc thi thơ sau 1975. Và cho dù với cách nhìn dân chủ như thế nào thì đa số người đọc cũng nhận thấy rằng không ít những bài thơ được giải hồi đó vẫn là những bài thơ hay trong con mắt của người đọc bây giờ.

Dẫu bất ngờ hay độc lạ, nhưng những trang “Viết và Đọc Mùa Mới 2026” tụ lại cũng chính là chất lượng được định vị bằng những cái tên người viết uy tín. Dương Minh Long vốn là nhiếp ảnh gia nổi tiếng trong Nam ngoài Bắc và chùm ảnh “Hà Nội thập kỷ 90” được công bố, khiến những ai yêu Hà Nội phải bật khóc vì một Hà Nội xưa. Và người ta cũng có thể khóc vì những trang báo tết thời bao cấp, khóc vì cái màu “đặc trưng” của những trang bìa báo xưa. Và một điểm khiến “Viết và Đọc Mùa Mới 2026” trở nên đặc biệt hơn tất cả những ấn phẩm khác, và cũng là lý do khiến độc giả yêu sách phải săn lùng, đó là bởi những chữ ký mang dấu ấn cá nhân của các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ có tiếng trong giới, được ký trực tiếp trên từng cuốn sách đã đánh số thứ tự, khiến mỗi cuốn trở thành một phiên bản độc nhất, không thể tìm thấy ở đâu khác.

Mùa Mới gợi mùa xuân của đất trời, cũng là mùa xuân của chữ nghĩa, mùa của suy tư, hồi tưởng, hy vọng, khát vọng. Dường như qua mỗi mùa, biên độ sáng tạo càng được mở rộng, trầm tích văn hóa càng dày hơn, và bạn đọc có thêm cơ hội được thưởng thức và nghĩ suy.

Bài và ảnh: Linh Phương