Tháng Năm mùa gặt

“Cứ vào mùa gặt hái/Cả xóm làng hình như/Ai đem vàng ra trải...”. Những vần thơ giàu hình ảnh của tác giả Nguyễn Lãm Thắng chợt gợi lại trong tôi ký ức về mùa gặt của một ngày tháng năm rất cũ.

Trong trí nhớ của tôi, ngày ấy, mùa gặt giống như ngày hội lớn của làng quê. Khi trời còn chưa sáng rõ, mọi người đã í ới gọi nhau. Tiếng bước chân vội vã, tiếng nói cười giòn tan cùng với tay cầm liềm, tay hái lục tục ra đồng. Lũ trẻ con chúng tôi lúc ấy dù còn ngái ngủ, nhưng cũng bật dậy, háo hức chạy theo người lớn. Từ cuối con đê của làng, cánh đồng lúa đã hiện ra trước mắt tôi. Ánh nắng vàng ươm đầu hè chiếu xuống mặt ruộng khiến đồng quê hiện lên như một thước phim mùa vàng rực rỡ và rất đỗi nên thơ.

Chẳng mấy chốc, người người từ khắp các ngõ xóm đổ ra, cánh đồng quê mùa gặt trở nên đông vui như trẩy hội. Những vành nón nhấp nhô giữa biển lúa vàng, từng bàn tay thoăn thoắt đưa liềm xén ngang thân cây, gom từng bó lúa với niềm vui rạng rỡ hiện rõ trên gương mặt. Nhịp sống tất bật và tràn đầy niềm hân hoan của ngày mùa khiến cái nắng gay gắt dường như cũng dịu đi đôi chút.

Mùa gặt giống như ngày hội lớn của làng quê - Hình ảnh minh họa

Khi những bó lúa được mẹ và các cô gặt xong dưới ruộng, cũng là lúc bố cùng các bác, các chú nhanh chóng chuyền tay nhau chuyển lúa lên xe. Từng đoàn xe thồ, xe trâu chở lúa nặng trĩu nối nhau từ đồng trở về. Tiếng máy tuốt lúa xình xịch vang lên suốt cả ngày, vọng từ sân nhà này sang sân nhà khác. Từ máy tuốt, từng dòng lúa vàng óng tuôn ra như suối chảy. Mẹ đưa thúng vào hứng, bố nhanh tay bê ra khoảng sân gạch đã được quyét sạch để phơi cho kịp nắng, còn tôi cùng lũ trẻ trong xóm cứ ríu rít chạy quanh sân, thi thoảng lại cùng bố dùng đôi chân trần đảo đều những lớp lúa đang hong dưới nắng. Sân gạch nóng ran, đi vài lượt là bàn chân muốn bỏng rát, tôi nhảy lên rồi chạy nhanh vào hiên nhà, còn bố vẫn nhẫn nại đi cho hết một lượt để lúa khô đều.

Mùa gặt tháng Năm còn là tâm trạng thấp thỏm của mẹ, của cha và của bà con lối xóm trước những cơn mưa giông bất chợt. Có hôm, trời chiều đang yên ả thì bỗng cơn giông từ đằng đông ùn ùn kéo tới. Bố mẹ và anh chị em tôi lại hớt hải hô hoán nhau đi chạy lúa. Người kéo bạt, người xúc lúa, người ôm bao tất tả chạy vào vào hiên. Tiếng bước chân thình thịch, tiếng hô hoán dồn dập giữa gió mạnh và mây mù. Và rồi, khi lúa được gom xong, cơn mưa rào mùa hạ cũng ào ào trút xuống. Cả nhà nhìn nhau, ai nấy đều lấm tấm mồ hôi nhưng vẫn nở nụ cười nhẹ nhõm. Ngoài kia, mưa trắng xóa một khoảng trời quê, còn trong lòng tôi lúc ấy chợt thấy mùa gặt sao mà thân thương và ấm áp đến thế.

Ký ức về mùa gặt trong tôi còn là hình ảnh những con đường đê phủ đầy rơm phơi thơm lừng dưới nắng; là những lần chiếc xe đạp đang bon bon chạy trở nên nặng trĩu vì bánh xe cuộn đầy rơm khô; là mỗi buổi tối sáng trăng, lũ trẻ chúng tôi rủ nhau chơi trốn tìm, chui vào những đống rơm mới bên đường, người đầy bụi rạ mà tiếng cười vẫn rộn vang cả một triền đê lộng gió.

Trên cánh đồng hôm nay, những chiếc máy gặt công nghiệp chạy dài giữa biển lúa chín - Hình ảnh minh họa

Bây giờ, mùa gặt quê tôi đã khác nhiều. Trên cánh đồng hôm nay, những chiếc máy gặt công nghiệp chạy dài giữa biển lúa chín. Chỉ trong chốc lát, lúa đã được cắt gọn, đóng thành bao ngay tại ruộng. Không còn cảnh người người cúi gặt giữa nắng gắt, không còn từng đoàn xe chở lúa nối đuôi nhau qua làng như ngày trước, và tiếng máy tuốt lúa xình xịch suốt trưa hè cũng dần ít đi. Nhưng cảnh người dân canh thời tiết để phơi lúa bao năm rồi vẫn vậy, luôn là một phần quen thuộc của mùa gặt quê tôi và dường như chưa bao giờ cũ. Những buổi trưa nắng gắt, sân nhà nào cũng vàng rực màu thóc mới. Người lớn thỉnh thoảng lại ngước nhìn trời, thấp thỏm theo từng cụm mây kéo ngang. Chỉ cần gió đổi chiều hay vài hạt mưa lác đác rơi xuống là cả nhà lại cuống quýt chạy lúa. Tiếng cào thóc, tiếng kéo bạt, tiếng gọi nhau vang lên rộn rã giữa một chiều hè chao chát nắng và gió.

Dẫu máy móc đã thay con người làm nhiều công việc nặng nhọc, nhưng những nhịp sống rất riêng của mùa gặt quê nhà dường như vẫn còn nguyên đó. Vẫn là mùi rơm mới thơm ngai ngái bay khắp xóm làng, vẫn là những sân lúa trải dài dưới nắng, vẫn là niềm vui lặng lẽ hiện lên trên gương mặt người nông dân khi nhìn những hạt thóc vàng óng sau bao tháng ngày vun trồng.

Thế mới thấy, có những điều theo thời gian sẽ dần đổi khác, nhưng cũng có những thứ sẽ luôn ở lại mãi trong ta - bình dị mà ấm áp như mùi rơm mới sau mùa gặt, như tiếng gọi nhau chạy lúa giữa cơn mưa hè bất chợt, và như ký ức quê nhà chẳng thể nào phai - ký ức về mùa gặt tháng Năm.

Nguyễn Hợi