[Thanh Hoá xưa và nay] Ngôi nhà gỗ lim kể chuyện thời gian

Giữa phố phường đang từng ngày đổi thay, ngôi nhà gỗ lim của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái ở làng Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang vẫn lặng lẽ giữ dáng xưa. Hơn 80 năm đã đi qua kể từ ngày ngôi nhà hoàn thành, nhiều thế hệ đã sinh ra, lớn lên rồi rời quê đi lập nghiệp, nhưng những hàng cột lim, mái ngói, vì kèo và khoảng sân vườn vẫn ở lại, như lưu giữ một phần ký ức của gia đình và làng quê xứ Thanh.

Bước vào khuôn viên ngôi nhà, cảm giác đầu tiên là sự bình yên. Qua cánh cổng, con đường nhỏ dẫn vào khoảng sân, hai bên là cây cối xanh mát. Trong không gian ấy, căn nhà gỗ hiện lên với màu nâu sẫm của gỗ lim đã được thời gian “nhuộm” màu. Mái ngói cũ, những hàng cột lớn và hệ thống vì kèo tạo nên vẻ đẹp mộc mạc mà bền vững, khác hẳn những ngôi nhà hiện đại xung quanh.

Theo ông Nguyễn Văn Khoái, ngôi nhà được gia đình xây dựng và hoàn thành vào năm 1945. Công trình có 5 gian, trong đó 3 gian chính được làm bằng gỗ lim, 2 gian chái hai bên. Ngôi nhà do những người thợ mộc làng Đạt Tài thực hiện.

Với bàn tay khéo léo của những người thợ xưa, từng cấu kiện gỗ được lựa chọn, đục đẽo và lắp ghép cẩn thận. Các mối liên kết chủ yếu sử dụng kỹ thuật mộng truyền thống, tạo nên một kết cấu chắc chắn, giúp ngôi nhà đứng vững qua hơn tám thập niên.

Ngôi nhà gỗ lim của gia đình ông Nguyễn Văn Khoái.

Điểm nhấn của ngôi nhà nằm ở những chi tiết chạm khắc trên gỗ. Bộ tranh tứ quý tùng - cúc - trúc - mai được thể hiện với những đường nét tinh tế, vừa mang giá trị thẩm mỹ vừa thể hiện quan niệm của người xưa về sự thanh cao, bền bỉ và may mắn. Những hoa văn ấy, sau bao năm tháng, vẫn giữ được vẻ đẹp riêng trên nền gỗ lim đã ngả màu thời gian.

Không chỉ có gỗ, cách người xưa dựng nên ngôi nhà cũng chứa đựng nhiều điều thú vị. Tường nhà được xây bằng gạch nung, kết hợp vôi, cát và mật mía - những vật liệu quen thuộc trong kỹ thuật xây dựng truyền thống. Những phương thức ấy cho thấy sự khéo léo, kinh nghiệm và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu của cha ông.

Hoa văn chạm trổ tinh xảo của ngôi nhà cổ.

Ông Khoái hiện là thế hệ thứ ba gìn giữ căn nhà. Với ông, bảo tồn ngôi nhà cũng là giữ lại những gì cha ông để lại. Vì thế, từng cấu kiện gỗ, mái ngói, khoảng sân, khu vườn đều được chăm chút. Những lúc có hư hỏng, gia đình cố gắng sửa chữa theo cách phù hợp, hạn chế thay đổi những yếu tố nguyên bản.

Ngày nay, những ngôi nhà gỗ truyền thống như căn nhà của gia đình ông Khoái ngày càng trở nên hiếm gặp. Sự phát triển của cuộc sống khiến nhu cầu về những ngôi nhà tiện nghi, hiện đại ngày một lớn, trong khi việc bảo quản một công trình gỗ đã tồn tại hàng chục năm đòi hỏi nhiều công sức. Bởi vậy, việc một gia đình vẫn quyết tâm gìn giữ ngôi nhà của cha ông mang một ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một tài sản gia đình.

Hơn 80 năm trôi qua, quê hương đã đổi thay, những con đường xưa có thể không còn, những người từng sống trong ngôi nhà cũng lần lượt về với đất. Chỉ có những cột lim vẫn đứng đó, lặng im chứng kiến thời gian. Và trong sự im lặng ấy, ngôi nhà vẫn kể câu chuyện của riêng mình - câu chuyện về một gia đình, một nếp sống và một phần hồn quê được gìn giữ qua năm tháng.

Dương Ngân (tổng hợp)/Ảnh tư liệu