Chuyện giữ nghề của những người yêu cói

4 giờ sáng, khi nhiều người còn chưa thức giấc, ông Nguyễn Văn Hà đã ra đồng cắt cói. 30 năm gắn bó với nghề, ông vẫn bền bỉ với công việc nhọc nhằn dù thu nhập còn khiêm tốn. Ở xã Nga Sơn, dẫu có vất vả nhưng những người như ông Hà cùng các hộ thu mua, sơ chế và cơ sở sản xuất vẫn đang góp sức duy trì nghề cói truyền thống, tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Trên cánh đồng cói ngày mùa.

Bền bỉ qua những mùa cói

Trời còn tối, ông Nguyễn Văn Hà đã lội xuống ruộng, cúi mình cắt từng nắm cói rồi gom thành bó. Khoảng 9 giờ sáng, cói được đưa về nhà, nhưng công việc vẫn chưa kết thúc. Phơi cói, dóc, quại... những công đoạn tiếp theo lại nối nhau, đòi hỏi sự cần cù và sức lao động.

Ông Nguyễn Văn Hà đưa cói lên bờ để chở về nhà.

Ba mươi năm gắn bó với nghề, ông Hà đã quen với nhịp làm việc bắt đầu từ lúc trời chưa sáng. Với một mẫu cói, mỗi sào sau khi trừ chi phí, ông thu về khoảng 3-4 triệu đồng. Thu nhập ấy vẫn đi cùng những ngày lao động vất vả, nhưng ông chưa rời bỏ nghề đã gắn bó với mình suốt nhiều năm.

Nghề làm cói ông cha ta gắn bó cả trăm năm nay, tôi mới làm nghề tầm 30 năm, từ năm 14 tuổi, cây cói có lúc nọ lúc kia, khó khăn, vất vả. Thế nhưng, cây cói ông cha để lại, dù sinh sống từ cói rất khó khăn nhưng chúng tôi vẫn khắc phục để giữ nghề truyền thống của ông cha như giữ chính cội nguồn của mình.

Ông Nguyễn Văn Hà, xã Nga Sơn

Cũng như ông Hà, bà Dương Thị Đường thường bắt đầu công việc từ rất sớm. Có hôm, 2-3 giờ sáng, bà đã ra đồng cắt cói. Quần áo có khi ướt sũng sau buổi làm đồng, nhưng bà vẫn muốn duy trì nghề và truyền lại kinh nghiệm cho con.

Bà chia sẻ: “Các con tôi giờ không trực tiếp trồng cói, nhưng về nhà thấy mẹ làm, chúng vẫn hiểu các công đoạn và làm cùng mẹ, chúng cũng hiểu chính nhờ cây cói mà bố mẹ đã nuôi dạy chúng nó lớn khôn như ngày hôm nay...”

Với những người đã gắn bó lâu năm, cây cói không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là một phần cuộc sống. Kinh nghiệm chăm sóc, thu hoạch và xử lý cói được tích lũy qua từng mùa vụ, truyền lại trong gia đình và cộng đồng. Chính sự cần mẫn của người dân đã giúp nghề cói tiếp tục hiện diện trên những cánh đồng Nga Sơn.

Nối dài giá trị từ cây cói

Sau thu hoạch, cói tiếp tục được đưa vào các khâu thu mua, sơ chế và tiêu thụ. Anh Mai Xuân Kiên chuyên thu mua cói thô, sau đó đánh lõi để bán sang Trung Quốc. Mỗi tháng, anh xuất đi khoảng 40 tấn cói, tạo việc làm cho 6 lao động địa phương với mức lương 8-10 triệu đồng/người/tháng.

Hoạt động thu mua, sơ chế góp phần đưa nguyên liệu cói vào thị trường, đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập cho lao động địa phương.

Xử lý cói thô trước khi đánh lõi tại gia đình anh Mai Xuân Kiên.

Còn tại cơ sở của chị Phạm Thị Giang, hiện đang tạo việc làm cho khoảng 30 lao động, phần lớn là người lớn tuổi. Công việc tương đối phù hợp với sức khỏe, có người đến 70 tuổi vẫn có thể làm... Với những lao động này, công việc không chỉ đem lại khoản tiền trang trải cuộc sống mà còn giúp họ tiếp tục làm việc, gắn bó với nghề truyền thống. Những đôi tay đã nhiều tuổi vẫn cần mẫn với từng công đoạn, góp phần duy trì hoạt động sản xuất.

Làm ra sản phẩm từ cói cần nhiều công đoạn và người làm nghề cần có sự tỉ mỉ, cẩn thận, các lao động tại đây đa số là những người đã gắn bó gần hết đời người với cây cói, thu nhập không cao nhưng họ yêu nghề, sống được bằng nghề từ chính sức lao động của mình.

Chị Phạm Thị Giang, xã Nga Sơn

Chị Phạm Thị Giang giới thiệu sản phẩm.

Tại Công ty TNHH xuất khẩu Việt Trang, nghệ nhân Trần Thị Việt vừa truyền nghề cho lớp trẻ, vừa tìm tòi, sáng tạo mẫu mã mới từ cói, kết hợp với các nguyên liệu khác. Bên cạnh chiếu cói truyền thống, cơ sở còn sản xuất nhiều mặt hàng như đĩa, đôn, thảm, túi xách...

Hiện, công ty tạo việc làm thường xuyên cho gần 30 lao động và hàng nghìn lao động thời vụ tại các xã lân cận. Sản phẩm được tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang nhiều thị trường như Nhật Bản, Canada, Anh, Pháp, Hàn Quốc..., mang lại doanh thu 60-70 tỷ đồng mỗi năm.

Công ty TNHH xuất khẩu Việt Trang đóng gói xuất khẩu đơn hàng sang Hàn Quốc.

Trên những cánh đồng cói xã Nga Sơn hôm nay, người dân vẫn bắt đầu ngày mới từ rất sớm. Các hộ thu mua, sơ chế tiếp tục công việc; những lao động lớn tuổi vẫn cần mẫn với từng công đoạn. Nghề cói còn nhọc nhằn, nhưng vẫn được gìn giữ bởi những người không muốn rời bỏ nghề truyền thống của quê hương. Để những mùa cói tiếp tục nối dài, tình yêu nghề cần song hành với sinh kế và đầu ra, giúp cây cói đem lại giá trị thiết thực trong cuộc sống hôm nay.

Thúy Lượng