[Thanh Hóa xưa và nay] Nơi lưu dấu bước chân người anh hùng áo vải

Giữa vùng núi đá vôi phía Bắc xứ Thanh, động Cửa Buồng, phường Bỉm Sơn mang một vẻ đẹp vừa kỳ thú, vừa trầm mặc. Núi đá, hang động và dòng suối Ngọc hòa quyện tạo nên một không gian sơn thủy hữu tình. Nhưng điều làm nên nét riêng của danh thắng này không chỉ là những nhũ đá muôn hình vạn trạng, mà còn bởi nơi đây lưu giữ dấu ấn về cuộc hành quân thần tốc của Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ cùng nghĩa quân Tây Sơn trong mùa xuân Kỷ Dậu 1789.

Bên trong động Quang Trung thuộc quần thể danh thắng động Cửa Buồng (phường Bỉm Sơn).

Quần thể động Cửa Buồng gồm 5 hang động: động Trình, động Đào Nguyên, động Cô Tiên, động Người Xưa và động Quang Trung. Năm 1993, danh thắng được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia.

Tuy nhiên, giá trị của nơi đây không chỉ nằm trong những khối đá được thiên nhiên kiến tạo qua thời gian, mà còn ở lớp trầm tích lịch sử gắn với cuộc tiến quân ra Bắc của nghĩa quân Tây Sơn.

Theo tư liệu địa phương, cuối năm 1788, khu vực Bỉm Sơn - Tam Điệp từng là nơi Hoàng đế Quang Trung cùng các tướng lĩnh, mưu sĩ bàn kế đánh quân Thanh. Động Trình với lòng động rộng, kín đáo được cho là nơi nhà vua hội họp, nghe tâu trình về quân lương, khí giới, binh sĩ và chuẩn bị cho cuộc hành quân thần tốc ra Thăng Long. Dân gian lý giải tên gọi “động Trình” bắt nguồn từ những cuộc “tâu trình” của các tướng lĩnh với nhà vua.

Động Trình khi xưa được Hoàng đế Quang Trung chọn làm nơi để hội họp tướng sĩ bàn việc quân cơ.

Men theo lối núi, động Đào Nguyên mở ra một thế giới nhũ đá kỳ thú, với những hình thù gợi liên tưởng đến voi chầu, hổ phục, đại bàng tung cánh, Đức Phật. Giữa hang là phiến đá rộng, xung quanh có những nhũ đá như đèn, bát hương, cột nến. Từ lâu, người dân lập ban thờ thần Cao Sơn, Cao Các, gửi gắm niềm tin vào sự che chở của các vị thần núi.

Ở vị trí cao hơn là động Quang Trung, đường vào hiểm trở, ánh sáng khó lọt tới nên vẫn giữ vẻ nguyên sơ. Theo truyền thuyết, đây là nơi vua Quang Trung lập đàn tế trời đất, cầu mong thần linh phù trợ cho đại quân trên đường tiến ra Bắc.

Hằng năm, vào ngày 19/2 âm lịch, lễ dâng hương động Cửa Buồng được tổ chức, tưởng nhớ công lao của Hoàng đế Quang Trung và nghĩa quân Tây Sơn. Đây cũng là dịp để người dân, du khách tìm về một địa chỉ giàu giá trị lịch sử, văn hóa.

Ngày nay, động Cửa Buồng cùng những địa danh như núi Kỳ Sơn, đồi Ông Đùng, đập Chắn Voi, suối Ngọc... tạo thành một không gian ký ức về mùa xuân đại thắng năm Kỷ Dậu. Chính quyền địa phương cũng chú trọng tuyên truyền, bảo vệ di tích, đồng thời đưa nội dung về di sản vào giáo dục, để thế hệ trẻ được trực tiếp tìm hiểu, chăm sóc và gìn giữ những địa chỉ lịch sử trên quê hương.

Giữa nhịp sống hiện đại, động Cửa Buồng vẫn lặng lẽ nằm giữa núi non Bỉm Sơn. Những vách đá có thể đã đổi màu theo năm tháng, những con đường dẫn vào hang đã được mở rộng, nhưng câu chuyện về mùa xuân năm 1789 vẫn còn đó.

Gìn giữ động Cửa Buồng vì thế không chỉ là bảo tồn một danh thắng, mà còn là giữ lại một phần ký ức của dân tộc - nơi hào khí Tây Sơn từng đi qua và để lại dấu ấn trên vùng đất cửa ngõ phía Bắc xứ Thanh.

Minh Hương (tổng hợp)/Ảnh tư liệu