[Thanh Hóa xưa và nay] Nơi mặt hồ phẳng lặng soi bóng mây trời

Có những nơi không cần quá nhiều lời giới thiệu, chỉ cần một lần đặt chân tới cũng đủ để người ta nhớ. Hồ Pha Đay, thuộc bản Bút, xã Nam Xuân là một nơi như thế. Giữa núi rừng xanh ngát, mặt hồ phẳng lặng soi bóng mây trời, những mái nhà thấp thoáng bên sườn núi, tạo nên một khung cảnh bình dị mà nên thơ.

Hồ Pha Đay mang vẻ đẹp mong manh và mơ hồ. Ảnh tư liệu

Nằm ở độ cao khoảng 1.250m so với mực nước biển, Pha Đay được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi hàng nghìn năm tuổi. Mặt hồ rộng khoảng 2,2ha, độ sâu trung bình 6,7m, chứa khoảng 200.000m3 nước từ những mó nước trên núi tụ về. Quanh năm xanh biếc, mặt hồ như một chiếc gương khổng lồ, soi bóng núi rừng và gom những nét đẹp nguyên sơ của miền sơn cước vào lòng.

Nhưng trước khi được nhiều người biết đến bởi cảnh sắc ấy, Pha Đay đã có một câu chuyện rất khác.

Vốn là một hồ tự nhiên, Pha Đay từng lặng lẽ nằm giữa núi rừng, gắn bó với cuộc sống của người dân bản Bút. Năm 1977, người dân làm đường dẫn nước từ hồ xuống núi. Kể từ đó, nguồn nước Pha Đay bắt đầu đảm nhận một vai trò quan trọng hơn: phục vụ sinh hoạt và sản xuất cho người dân trong vùng.

Những năm tháng ấy, hồ không phải một điểm đến để check-in hay khám phá. Pha Đay gần gũi với người dân theo một cách rất đời thường. Nguồn nước từ hồ đi xuống núi, theo những con đường dẫn nước về với bản làng, góp phần phục vụ cuộc sống, sản xuất. Còn những dãy núi bao quanh và mặt hồ xanh ngắt vẫn lặng lẽ ở đó, như một phần vốn có của quê hương.

Năm 1992, hồ chính thức được giao khoán cho Hội Cựu chiến binh địa phương khai thác, nuôi thả cá, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái quanh hồ. Từ đây, Pha Đay tiếp tục gắn với cuộc sống của cộng đồng theo một cách mới. Những người cựu chiến binh vừa khai thác nguồn lợi từ hồ, vừa góp sức gìn giữ cảnh quan và môi trường quanh mặt nước.

Giờ đây, Pha Đay được biết đến nhiều hơn. Những người yêu thiên nhiên tìm về nơi này không chỉ vì mặt hồ xanh giữa núi đá, mà còn bởi cảm giác được bước vào một không gian gần như tách khỏi sự ồn ào của phố thị. Một buổi sớm, mây còn bảng lảng trên những sườn núi, mặt hồ phẳng lặng như giữ lại cả khoảng trời. Đến chiều, ánh nắng nghiêng xuống mặt nước, những dãy núi phía xa lại hiện lên với một vẻ đẹp khác.

Từ một hồ nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, Pha Đay hôm nay được nhìn thêm ở một góc độ mới: tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng. Cảnh sắc thiên nhiên, đời sống bản làng và những nét văn hóa của người dân nơi đây có thể trở thành những trải nghiệm riêng, đủ sức níu chân những người muốn tìm về một miền quê còn nguyên vẻ mộc mạc.

Điều đáng quý là sự thay đổi ấy không làm Pha Đay mất đi vẻ đẹp vốn có. Hồ vẫn là hồ nước của bản làng, núi vẫn bao quanh mặt nước, những mó nước trên cao vẫn âm thầm tụ về. Chỉ có cách con người nhìn về Pha Đay đã khác.

Gần nửa thế kỷ kể từ năm 1977, Pha Đay đã đi qua nhiều vai trò: từ một hồ nước tự nhiên, trở thành công trình thủy lợi phục vụ đời sống, nơi nuôi thả cá và bảo vệ hệ sinh thái, rồi hôm nay mở ra một câu chuyện mới về du lịch cộng đồng.

Dương Ngân (tổng hợp)