[Thanh Hóa xưa và nay] Phố Đầm - dấu xưa bên dòng sông Chu

Nằm bên dòng sông Chu, Phố Đầm, xã Xuân Thiên cũ, nay thuộc xã Thọ Lập, từng là một thương phố sầm uất của xứ Thanh. Dấu xưa ấy hôm nay vẫn còn hiện hữu qua những nếp nhà cổ rêu phong, những mái ngói trầm mặc và các hoa văn kiến trúc mang dáng dấp biệt thự phương Tây đầu thế kỷ XX.

Theo các tư liệu địa phương, Phố Đầm được hình thành vào những năm đầu thế kỷ XX, gắn với lợi thế giao thương đường thủy, phát triển sầm uất vào năm 1905 và duy trì khoảng 50 năm. Một thời, nơi đây tấp nập cảnh “trên bến, dưới thuyền”; thương lái từ Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình, Thái Bình, Nghệ An... tìm về buôn bán, mở hiệu thuốc bắc, hiệu vàng, nghề nhuộm, nghề rèn. Chợ Đầm họp phiên vào các ngày mùng 5 và mùng 10 hằng tháng, trở thành điểm hẹn giao thương của cả vùng.

Trước đây những ngôi nhà ở Phố Đầm đều gắn liền với những cửa hàng nổi tiếng như phòng khám răng, hiệu thuốc bắc nổi tiếng Quảng Phát, Nam Ích Long, rồi những tiệm bán vàng, bạc... Đến nay dù không còn làm những nghề gia truyền, nhưng chủ nhân những ngôi nhà này vẫn giữ tên biển hiệu như để hoài niệm thời hoàng kim của ông cha.

Trải qua thời gian, chiến tranh và sự đổi thay của cuộc sống, nơi đây đã không còn dáng dấp của con phố Đầm sầm uất ngày nào. Thế nhưng những ngôi nhà biệt thự cổ phương Tây với tuổi đời hàng trăm năm như một minh chứng sống động về thời hoàng kim.

Cổng vào ngôi nhà đã phủ kín rêu phong nhưng vẫn còn giữ nguyên vẹn những hoa văn, kiến trúc của một thời hoàng kim.

Ở phố Đầm đang còn 34 căn nhà cổ, tuy nhiên chỉ còn 17 căn nhà còn lưu giữ được nét nguyên vẹn. Đây là một căn nhà cấp 4 cổ của gia đình ông Vũ Văn Tuân, được xây dựng từ năm 1930 nhưng đến nay vẫn còn chắc chắn.

Hầu hết các ngôi nhà cổ đều vẹn nguyên lối kiến trúc và hoa văn độc đáo do chính những người thợ phố Đầm thiết kế, xây dựng.

Ngày 7/1/2020, phố Đầm được Chủ tịch UBND tỉnh công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh. Tuy nhiên, hiện nhiều ngôi nhà đã xuống cấp, cho nên vấn đề cấp bách lúc này không chỉ là bảo vệ các ngôi nhà cổ, mà còn là giữ lại một lớp ký ức - nơi quá khứ và hiện tại cùng soi bóng bên dòng sông Chu.

*Nguồn ảnh tư liệu

Mai Hương