Thịt lợn nướng - vị ngon bếp Mường

“Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui”. Câu nói ấy được ông bà truyền lại từ bao đời, ngắn gọn mà gợi nhắc nhiều nét văn hóa trong đời sống của người Mường. Lợn được bà con nuôi và sau khi làm thịt được chế biến thành nhiều món gắn với những bữa cơm quan trọng. Trong đó, món thịt lợn nướng vẫn được người Mường gìn giữ và trở thành một hương vị khó quên.

Thịt lợn nướng trên bếp than hồng.

Thơm vị bếp nhà

Với người Mường, con lợn được bà con nuôi trong nhà, để dành khi gia đình có việc. Lợn vừa làm thịt, còn tươi nên khi chế biến có độ mềm, ngọt riêng. Một con lợn béo sau khi làm thịt được chia thành nhiều phần để chế biến. Bộ lòng làm những món riêng, còn phần nạc lẫn mỡ mềm của ba chỉ hoặc vai được lựa chọn để nướng. Những miếng thịt có cả nạc và mỡ khi gặp than hồng vừa đủ độ sẽ săn lại bên ngoài nhưng vẫn giữ được vị mềm, ngọt bên trong.

Thịt lợn sau khi ướp sẽ được nướng trên than hồng giữ vị thơm ngon.

Điều thú vị trong căn bếp của người Mường là đàn ông rất khéo léo khi chế biến món ăn. Từ pha thịt, lựa chọn từng phần thịt đến khâu ướp gia vị đều cần sự tỉ mỉ. Thịt được ướp với mắc khén, hạt dổi, thêm lá chanh, nước mắm ngon... Mỗi thứ một ít, vừa đủ để ngấm vào từng thớ thịt mà không lấn át vị ngọt tự nhiên của thịt lợn bản.

Ngày nay, cách nướng cũng thuận tiện hơn. Thịt sau khi pha thành từng miếng vừa ăn được xếp nối nhau trên những thanh sắt dài, đặt ngang trên bếp than hồng.

Thịt nướng trên bếp than hồng dần chuyển màu đẹp mắt.

Những miếng nạc xen lớp mỡ bắt đầu chuyển màu dưới sức nóng của than. Mỡ thịt nhỏ xuống, lửa bén lên, khói quyện cùng mùi mắc khén, hạt dổi lan khắp gian bếp. Người nướng phải liên tục lật trở những thanh xiên, để thịt chín đều, không bị cháy bên ngoài. Thịt được ướp khoảng 30 phút đến một giờ trước khi nướng và nướng trên than hồng khoảng 25 - 30 phút.

Khi những miếng thịt chuyển sang màu cánh gián, mùi thơm thoảng bay, cũng là lúc gian bếp trở nên khó cưỡng với những ai đang chờ bữa cơm.

Thịt nướng ngon nhất khi vừa lấy khỏi bếp. Miếng thịt nóng hổi, mềm, vị ngọt của thịt hòa cùng vị thơm đặc trưng của gia vị. Chẳng cần chế biến cầu kỳ, nhưng để có được một đĩa thịt nướng ngon, người làm phải đặt vào đó sự khéo léo của đôi tay và kinh nghiệm được truyền lại trong mỗi gia đình.

Đưa hương vị bếp Mường vào làm du lịch

Từ những căn bếp gia đình, món thịt lợn nướng đang bước ra không gian rộng hơn khi được người dân đưa vào phục vụ du khách tại các điểm du lịch.

Mâm cơm đón khách của người Mường với món thịt nướng đặc trưng.

Ở Thác Mây, xã Thạch Quảng, thịt lợn bản nướng là món ăn được du khách yêu thích. Anh Nguyễn Văn Tịnh, chủ homestay Nà Mạ, thôn Lâm Sơn, xã Thạch Quảng cho biết khi làm du lịch, anh muốn đưa văn hóa Mường vào hoạt động trải nghiệm của du khách. Không chỉ có những nếp nhà sàn, du khách đến đây còn được thưởng thức những món ăn gắn với đời sống của đồng bào như cơm lam, xôi nếp cẩm, ốc đá, rau rừng, măng và thịt lợn nướng.

Trong những món ăn ấy, theo anh Tịnh, cầu kỳ và mất nhiều thời gian nhất là thịt lợn nướng. Hương vị món ăn hòa cùng cảnh sắc, không gian nhà sàn và cách đón tiếp thân tình của người dân địa phương... chính là “đặc sản” ở homestay Nà Mạ.

Không chỉ gia đình anh Tịnh, hầu hết các hộ làm du lịch ở đây đều xem trọng món thịt lợn nướng. Anh Lê Việt Hùng, du khách đến từ Hải Phòng chia sẻ, khi đến với điểm du lịch thác Mây, anh cảm nhận cảnh vật đẹp, hùng vĩ, con người thân thiện và món ăn của đồng bào ở đây rất ngon.

Mỗi gia đình có cách ướp, cách nướng riêng, nhưng đều giữ hương vị núi rừng và vị ngọt của thịt lợn bản. Khi món ăn được đặt lên mâm, bên cạnh cơm lam, xôi lá cẩm, chén rượu men lá, món thịt nướng sẽ được những người khách phương xa kể lại về văn hóa nơi họ đã đặt chân đến.

Ngọc Huấn