Gieo chữ nơi rẻo cao (Bài 3):

“Trồng người” và hành trình nhân văn

“Giáo viên là nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý”, và càng cao quý hơn khi nói về thầy, cô giáo ở các lớp học “đặc biệt” trên rẻo cao. Nơi đó, thầy cùng trò băng rừng lội suối hàng chục km để lên lớp, những lớp học nhiều trình độ không làm thầy cô nản lòng và họ vẫn đủ nhiệt huyết cho lớp... 1 học sinh.

Điểm trường Mùa Xuân, xã Sơn Thủy.

Một học sinh nhưng tiếng hát, tiếng đọc bài ê a vẫn vang lên đều đặn mỗi ngày. Những giờ học, giờ chơi vẫn được duy trì như bao lớp học khác... Nhớ lại lớp học mầm non 1-1, năm học 2025 - 2026 với học sinh Hà Minh Đức, cô giáo Hà Thị Lam, giáo viên điểm trường Kịt 1, Trường Mầm non Cổ Lũng cười trong hạnh phúc.

Cả điểm trường chỉ 1 học sinh, nhưng mỗi ngày đến lớp, cô Lam vẫn chuẩn bị đồ dùng, tổ chức các hoạt động học tập, vui chơi. Những bài học vốn được thiết kế để trẻ cùng tham gia, cùng trao đổi, cùng chơi, nay được cô điều chỉnh để Đức vẫn được nghe, được nói, được vận động... Cô vừa là người hướng dẫn, vừa tham gia trò chơi cùng em. Lớp học vẫn được cô duy trì nền nếp đều đặn mỗi ngày, “một học sinh vẫn là một lớp học, học sinh vẫn sẽ được trang bị kiến thức đầy đủ, để tự tin bước vào con đường học tập về sau”, cô giáo Hà Thị Lam chia sẻ.

Tuy không có bạn bè cùng trang lứa, cùng nô đùa. Nhưng Đức có cô giáo luôn ở bên, cô là người “bạn” lớn. “Cháu đi học về thường kể chuyện ở lớp, nhất là chuyện chơi với cô. Nếu con làm bác sĩ cô sẽ làm bệnh nhân, con làm giáo viên, cô làm học trò...”, anh Hà Văn Liên, bố cháu Đức chia sẻ. Và như vậy, mỗi ngày đến lớp của Đức là một ngày vui, ngày vui khi được hưởng trọn vẹn tình yêu, sự tận tâm của cô Lam.

Năm học 2026-2027, Đức đã lên lớp 1, học lớp ghép 3 trình độ tại điểm trường lẻ Kịt 1, phân hiệu Tiểu học Lũng Cao, Trường TH&THCS Lũng Cao. Điểm trường Kịt 1, có 2 lớp ghép với tổng số 11 học sinh, Hà Minh Đức vẫn là đại diện duy nhất của khối lớp 1, nhưng em không “cô đơn” mà luôn có các thầy cô bên cạnh, vừa là “bạn” vừa là người hướng dẫn để em thích nghi với chương trình mới và những yêu cầu của bậc tiểu học. Năm học này, điểm trường của cô giáo Lam đông hơn, với 5 học sinh. Sĩ số tăng - niềm vui đứng lớp của cô thêm trọn vẹn.

Cô giáo Hà Thị Lam cùng trò.

Những gì cô Lam... “gieo” vào học sinh hôm nay có thể phải nhiều năm sau mới nhìn thấy mùa quả. Đó là những học trò trưởng thành với tri thức, nghề nghiệp và mong muốn trở về đóng góp cho quê hương, cũng có thể là một người tiếp tục đứng trên bục giảng, trao lại cho thế hệ sau những gì mình từng được nhận. Và đó cũng chính là hành trình của cô Hà Thị Dung, giáo viên Trường Phổ thông Nội trú TH&THCS Sơn Thủy, xã Sơn Thủy.

Hà Thị Dung sinh ra trong gia đình cận nghèo, những năm cấp 1, cấp 2 của cô gắn với các điểm trường lẻ. Từ lớp học ấy, Dung được thầy cô dìu dắt, từng bước nỗ lực học tập để rồi thi đỗ vào Trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc. Ngôi trường mới khác nhiều so với những lớp học trước đó, mở ra cho em thêm cơ hội học tập và phát huy năng lực.

Đây có lẽ là “bước ngoặt” trong sự nghiệp học tập của Dung. “Phong trào học tập khác hẳn so với những gì em từng biết, những điều mới mẻ, thú vị về cả kiến thức và sinh hoạt, khi được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau”, Dung cho biết. Trong trường, Dung phát huy được năng lực bản thân, cùng với sự cố gắng, cô đỗ ngành sư phạm Ngữ văn chất lượng cao, Trường Đại học Hồng Đức với tổng điểm 29,5.

Với 29,5 điểm, Dung là một trong những học sinh có điểm trúng tuyển cao nhất của xã. Điểm số ấn tượng đó khiến cho thầy cô giáo, những người đồng hành cùng em vô cùng tự hào, tất nhiên có thầy cô của những điểm trường lẻ, nơi em từng học. Nhớ về cô học trò Hà Thị Dung, thầy Phạm Trọng Hòa, giáo viên tiểu học, chia sẻ: “Dung cũng giống như bao học sinh vùng núi cao ở đây, có tinh thần ham học, vượt khó vươn lên. Chúng tôi thấy điều đó rất rõ, bởi vậy tôi và đồng nghiệp luôn nỗ lực tạo môi trường học tập tốt nhất, để các em không thấy mình thiệt thòi”.

Và Dung cũng như thầy cô của mình, đang nỗ lực tạo dựng một không gian học tập tốt nhất cho học sinh vùng cao, cô chia sẻ: “Với học sinh nơi đây, nhất là ở các điểm lẻ, thầy cô không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải nỗ lực tạo dựng phong trào học tập để các em có điều kiện phấn đấu, bộc lộ năng lực và sự tự tin. Mỗi học sinh, dù xuất phát từ đâu, đều cần được nhìn nhận bằng những khả năng có thể phát triển, thay vì những giới hạn của hoàn cảnh”. Cô học trò nghèo năm nào được thầy cô “gieo” chữ, ngày nay lại tiếp tục đứng vào vị trí của người “gieo” chữ. Và hành trình “trồng người” nhân văn sẽ tiếp tục nối dài từ người thầy sang học trò, từ học trò hôm nay đến những học trò của ngày mai.

Giờ dạy của cô giáo Hà Thị Dung.

Trong sự nghiệp “trồng người” sự nỗ lực của thầy cô thôi vẫn chưa đủ mà cần được nâng đỡ bởi các chính sách và nguồn lực. Những năm qua, cùng với sự tận tâm của đội ngũ nhà giáo, giáo dục miền núi, biên giới đang nhận được sự quan tâm, đầu tư ngày càng thiết thực. Đặc biệt, việc xây dựng các trường phổ thông liên cấp nội trú tại khu vực biên giới, vùng cao đã mở ra cơ hội để học sinh được học tập, sinh hoạt trong môi trường an toàn, hiện đại. Đầu tư, nâng cao chất lượng giáo dục không chỉ ở điểm trường chính mà còn ở các điểm trường lẻ. Điểm trường Mùa Xuân, Trường Phổ thông nội trú TH&THCS Sơn Thủy, hiện có 3 lớp với 63 học sinh, các phòng học được xây dựng kiên cố, trang bị tivi, bảng trượt và những thiết bị phục vụ dạy học. Những bài giảng được triển khai theo hướng trực quan, hiện đại, giúp học sinh có thêm cách tiếp cận kiến thức. Học sinh Thao A Hướng, lớp 3C, cho biết: “Em thích những tiết học có hình ảnh trên tivi vì bài giảng dễ hiểu hơn. Em thấy học như vậy vui và nhớ bài lâu hơn”.

Để Thao A Hướng và các em học sinh vùng cao có những bài học vui và dễ hiểu, là sự nỗ lực bền bỉ của thầy cô giáo, đồng thời cho thấy sự quan tâm, đầu tư của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Khi điều kiện dạy và học được cải thiện, những cố gắng của người thầy cô có thêm điểm tựa, học sinh có thêm cơ hội phát huy năng lực và tiếp tục con đường học tập.

Bài và ảnh: Vân Anh