Xây dựng thói quen tiêu dùng đảm bảo an toàn thực phẩm

Những năm qua, mặc dù đã triển khai nhiều mô hình, xây dựng chuỗi sản xuất, kinh doanh thực phẩm sạch cũng như đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bà con, song, tại nhiều xã vùng cao trong tỉnh, nguy cơ tiềm ẩn gây mất an toàn thực phẩm (ATTP) vẫn luôn thường trực trong đời sống hằng ngày.

Tại các khu chợ vùng cao trong tỉnh, nhiều mặt hàng được bày bán còn lộn xộn, chưa đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

“Bệnh từ miệng mà vào”, câu nói của cha ông đến nay vẫn còn vẹn nguyên giá trị, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ diễn biến ngày càng phức tạp. Tại các xã vùng sâu, vùng xa, biên giới, do điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức của một bộ phận người dân vùng dân tộc thiểu số (DTTS) còn thấp, chưa quan tâm nhiều đến vấn đề ATTP. Khi mua thức ăn, đồ uống, người dân thường chủ quan không cần kiểm tra hạn sử dụng hay nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm. Tại các chợ và cửa hàng bán lẻ, thực phẩm vẫn được bày bán khá lộn xộn và thiếu nguồn gốc rõ ràng. Mặt khác, do địa hình đồi núi phức tạp, các nhu yếu phẩm như thịt, cá chủ yếu phải vận chuyển từ nơi khác về bằng xe máy hoặc xe khách. Thời gian di chuyển kéo dài kết hợp với việc thiếu trang thiết bị bảo quản chuyên dụng đã khiến các mặt hàng này luôn tiềm ẩn nguy cơ cao về mất ATTP.

Thời gian qua, công tác tuyên truyền, kiểm tra các vấn đề ATTP tại các xã vùng cao trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực, bà con vùng DTTS đã thay đổi thói quen cũ về lựa chọn, chế biến thực phẩm. Tuy vậy, theo ông Sùng A Khoa, trưởng bản Sài Khao (xã Mường Lý), chia sẻ: Bà con trong bản từ xưa đến nay đều sản xuất theo kiểu “tự cung, tự cấp”, đảm bảo một phần nguồn lương thực, thực phẩm trong sinh hoạt. Người dân mỗi lần xuống chợ, cửa hàng tạp hóa, phần lớn không biết chữ nên thường mua phải hàng hóa không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng hoặc hàng đông lạnh kém chất lượng.

Một thực tế đáng lo ngại nhất là tại các chợ phiên, chợ tự phát còn bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là thức ăn bán sẵn, cách chế biến thực phẩm của những người bán hàng không đảm bảo an toàn vệ sinh, gây nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Ông Lữ Hồng Chiến, Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Trung Hạ, cho biết: Trên địa bàn xã Trung Hạ hiện có gần 10 cơ sở kinh doanh ăn uống, 5 cơ sở giết mổ gia súc và 1 chợ phiên họp định kỳ 1 tuần/lần. Nhằm thực hiện tốt công tác vệ sinh ATTP, địa phương đã triển khai phối hợp với lực lượng chức năng đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn nâng cao ý thức của doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thông qua việc tổ chức các đợt tập huấn, ký cam kết đáp ứng đủ các điều kiện đảm bảo an toàn trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Từ các cửa hàng kinh doanh thực phẩm an toàn, bà con vùng cao có thể lựa chọn được những sản phẩm đảm bảo chất lượng.

Là người khá kỹ tính trong việc tiêu dùng, chị Hà Thị Hải (bản Din Lợi, xã Trung Hạ) cho biết: “Để những bữa cơm gia đình luôn đủ chất dinh dưỡng và đảm bảo ATTP, tôi thường lựa chọn các loại thực phẩm rau, củ, quả, thịt sẵn có của địa phương. Ngoài ra, tôi rất quan tâm đến việc sơ chế, chế biến sạch sẽ, tránh vi khuẩn xâm nhập trước khi sử dụng hoặc bỏ vào tủ lạnh bảo quản, dự trữ”.

Còn theo ông Đặng Bá Giang, Trưởng Trạm Y tế xã Sơn Thủy, đặc thù địa bàn rộng, nhận thức của người dân không đồng đều, trong khi lực lượng làm công tác chuyên môn còn mỏng, vì thế công tác kiểm tra, giám sát luôn được xác định là rất quan trọng. Ngoài đẩy mạnh bằng nhiều hình thức như phát thanh, tuyên truyền lưu động, treo băng rôn, đội ngũ cán bộ y tế thường xuyên xuống các thôn, bản hướng dẫn, tuyên truyền, trang bị kiến thức cho đồng bào DTTS không sử dụng thức ăn được làm từ những thực phẩm không đảm bảo, không rõ nguồn gốc. Tất cả nội dung đều được truyền đạt bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gần gũi, phù hợp với phong tục của từng dân tộc.

Cuộc sống và sức khỏe của người dân các xã miền núi ngày càng nâng cao nhờ được sử dụng thực phẩm đảm bảo an toàn thông qua các mô hình sản xuất rau sạch.

Ông Lê Văn Khoa, Trưởng Phòng Quản lý thương mại (Sở Công Thương), cho biết: Trong 6 tháng của năm 2026, sở đã kiểm tra, cấp và cấp lại giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP cho 82 địa điểm sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tiến hành kiểm tra, xử lý 184 vụ vi phạm, trong đó tổng số tiền phạt vi phạm hành chính trên 3,5 tỷ đồng, trị giá hàng hóa vi phạm buộc tiêu hủy/tịch thu gần 1,3 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu liên quan đến kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; vi phạm quy định về điều kiện bảo quản, ghi nhãn hàng hóa, niêm yết giá; lợi dụng các hình thức khuyến mại, thương mại điện tử và mạng xã hội để tiêu thụ thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Để nâng cao ý thức ATTP cho bà con vùng DTTS, thời gian qua các cấp, ngành, chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền, triển khai xây dựng, hình thành các cửa hàng thực phẩm sạch, bếp ăn tập thể, chợ ATTP, xây dựng chuỗi cung ứng, liên kết rau, quả an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP tại một số xã khu vực miền núi. Hướng dẫn tổ chức, cá nhân chấp hành các quy định về ATTP, đồng thời cảnh báo tác hại của thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ... Từ đó, góp phần nâng cao nhận thức, giúp người tiêu dùng tiếp cận với các sản phẩm có chất lượng, đảm bảo an toàn.

Bài và ảnh: Trung Lê