Bia Vĩnh Lăng - dấu ấn lịch sử và nghệ thuật thời Lê sơ

Giữa không gian Di tích lịch sử Lam Kinh, Bia Vĩnh Lăng nổi bật như một chứng tích đặc biệt về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật thời Lê sơ. Được dựng năm 1433, sau khi vua Lê Thái Tổ băng hà, tấm bia không chỉ ghi lại thân thế, sự nghiệp của người Anh hùng dân tộc Lê Lợi mà còn gửi gắm tư tưởng nhân nghĩa, tinh thần hòa hiếu và khát vọng về một đất nước thái bình.

VIDEO: Cận cảnh Bia Vĩnh Lăng - một trong những bia đá cổ, lớn và đẹp của Việt Nam.

Bia Vĩnh Lăng là một trong những bia đá cổ, lớn và đẹp của Việt Nam, được dựng vào năm 1433, sau khi vua Lê Thái Tổ băng hà.

Văn bia do Vinh Lộc Đại phu, Nhập nội Hành khiển, Tri Tam quán sự thần Nguyễn Trãi soạn. Vũ Văn Phỉ, Quan Hàn Lâm viện Đãi chế thần, vâng mệnh viết chữ.

Bia có chiều cao 2,79m, rộng 1,94m, dày 0,27m. Cả bia và rùa có trọng lượng khoảng 18 tấn.

Bia và rùa được làm từ đá trầm tích nguyên khối có niên đại khoảng 300 triệu năm.

Trên lưng và đầu rùa hiện vẫn còn những vết tích của các nhuyễn thể từng sống dưới đáy biển, tạo nên những dấu ấn đặc biệt của tự nhiên trên một hiện vật lịch sử có tuổi đời hàng trăm năm.

Con rùa được điêu khắc lộ rõ 4 chân và 6 móng to khỏe, trong 6 móng có móng thứ 6 được đục lõm vào.

Trải qua thời gian, nhà che bia Vĩnh Lăng từng bị hủy hoại. Đến tháng 5/1960, công trình được Nhà nước tôn tạo lại với kiến trúc 2 tầng mái cong, lợp ngói mũi hài, phía dưới được đỡ bằng 16 cột, mỗi góc 4 cột theo lối kiến trúc thời Lê trung hưng. Nhà che bia được hoàn thiện vào tháng 2/1961.

Bia Vĩnh Lăng gồm hai phần chính là trán bia và thân bia. Trán bia hình vòng cung, ở chính giữa trang trí một hình tròn lồng trong hình vuông, tượng trưng cho trời và đất. Bao quanh là những áng vân mây được cách điệu tinh tế. Chính giữa nổi bật hình rồng uốn khúc uyển chuyển, chầu vào hình mặt trời, tượng trưng cho thiên tử - “con trời”. Hình tượng này thể hiện quan niệm về sự giao hòa giữa âm và dương của trời đất, từ đó sinh ra rồng.

Đặc biệt, hai bên diềm bia, mỗi bên được trang trí 9 hình nửa lá đề chạy dọc từ trán bia xuống chân bia. Trong mỗi hình nửa lá đề lại có một hình rồng uốn khúc. Tổng cộng tạo thành 9 hình rồng, được gọi là “cửu long”.

Không chỉ có giá trị về kiến trúc và điêu khắc, phần văn khắc trên Bia Vĩnh Lăng là nguồn tư liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp của vua Lê Thái Tổ.

Văn bia được viết bằng chữ Hán, khoảng 750 chữ, với nội dung ngắn gọn, súc tích. Tấm bia ghi lại thân thế, sự nghiệp của Lê Lợi, cuộc kháng chiến trường kỳ chống quân Minh xâm lược và sự đầu hàng của tướng Vương Thông nhà Minh tại thành Đông Quan, Hà Nội ngày nay.

Chị Hoàng Thị Hiền, Hướng dẫn viên Khu di tích lịch sử Lam Kinh cho biết: “Bia Vĩnh Lăng là tài liệu quý để nghiên cứu lịch sử, đồng thời là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ việc tìm hiểu nghệ thuật trang trí, điêu khắc thời Lê sơ. Những giá trị ấy khiến tấm bia không chỉ có ý nghĩa đối với không gian di tích Lam Kinh mà còn góp phần làm phong phú kho tàng di sản văn hóa của dân tộc”.

Tháng 12/2013, Bia Vĩnh Lăng được công nhận là Bảo vật quốc gia. Từ khối đá trầm tích hình thành cách đây hàng trăm triệu năm, qua bàn tay con người và những biến thiên của lịch sử, Bia Vĩnh Lăng đã trở thành một chứng nhân đặc biệt của thời gian. Trên đó không chỉ có câu chuyện về một vị vua, một cuộc kháng chiến hay một triều đại, mà còn có những giá trị được truyền lại qua nhiều thế hệ: tinh thần nhân nghĩa, sự khoan dung và khát vọng về cuộc sống thái bình của dân tộc Việt Nam.

Phương Đỗ - Hoàng Đông