Cảm xúc Hàm Rồng

Gần 2/3 thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày hè rực lửa năm 1965, cầu Hàm Rồng vẫn hiên ngang soi bóng bên dòng sông Mã như một chứng nhân lịch sử kiêu hãnh. Từ một "tọa độ lửa" của bom đạn, nơi đây đã trở thành một "tọa độ văn hóa", mạch nguồn cảm xúc mãnh liệt, linh thiêng, thôi thúc những người nghệ sĩ tạc nên bức chân dung bất tử về ý chí và tâm hồn con người xứ Thanh.

Hàm Rồng, miền đất huyền thoại

Trong tâm thức của mỗi người dân Việt Nam, Hàm Rồng không chỉ là một địa danh địa lý “sơn kỳ thủy tú” với núi Rồng, sông Mã, mà còn là biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Cuộc “đụng đầu lịch sử” trong hai ngày 3 và 4/4/1965 đã biến nơi đây thành tâm điểm của cả thế giới. 47 máy bay Mỹ bị bắn rơi tại mảnh đất này không chỉ là một con số chiến công, mà còn là khởi nguồn cho một dòng chảy văn học nghệ thuật cuồn cuộn sức sống suốt nhiều thập kỷ qua.

Tác phẩm “Cuộc đọ sức” của họa sĩ Lê Xuân Quảng.

Đứng trước sự hồi sinh kỳ diệu của vùng đất Nam Ngạn - Hàm Rồng, họa sĩ Lê Xuân Quảng đã “gói” trọn cái thần thái ấy vào những khung hình hội họa. Bức tranh “Cuộc đọ sức” của ông không đơn thuần là một tác phẩm hội họa; đó là bản giao hưởng của màu sắc và đường nét. Với bố cục chặt chẽ, ông tái hiện khoảnh khắc lửa đạn ngút trời, khói bom mù mịt bao phủ lấy cây cầu huyền thoại. Nhưng giữa sự khốc liệt đó, người ta vẫn thấy một ngôn ngữ nghệ thuật đầy nhân văn. Hình ảnh người phi công Mỹ bưng bát nước dừa tại Hàm Rồng qua nét vẽ của ông như một lời dự báo về sự vị tha, về tình người sẽ chiến thắng súng đạn khi chiến tranh lùi vào dĩ vãng.

Họa sĩ Lê Xuân Quảng với một sáng tác mới.

Không chỉ có hội họa, âm nhạc cũng đã bám rễ sâu vào lòng đất này ngay từ những ngày khói lửa nhất. Từng là một pháo thủ phòng không thuộc Trung đoàn 228 trực tiếp bảo vệ cầu, nhạc sĩ Ngọc Khuê chia về những sáng tác của mình:“Cảm xúc của tôi khi sáng tác bài “Tiếng hát trên dòng sông Mã ” chính là sau trận 26/5/1965, từ sự phối hợp hiệp đồng chiến đấu nhịp nhàng, hiệu quả giữa bộ đội cao xạ, hải quân nhân dân và bà con nhân dân khu vực Hàm Rồng” . Ca khúc ấy, cùng với “Chào sông Mã anh hùng” của nhạc sĩ Xuân Giao hay “Cây lúa Hàm Rồng” của nhạc sĩ Đôn Truyền đã trở thành những giai điệu đi cùng năm tháng, khắc họa một Hàm Rồng vừa anh dũng, vừa đậm đà bản sắc văn hóa.

Hàm Rồng - Cảm hứng bất tận cho sáng tác văn học nghệ thuật

Trong gần mười năm từ 1965 đến 1972, Hàm Rồng như một thỏi nam châm thu hút các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước. Từ những vần thơ đầy sức nặng như “Trụ cầu sông Mã” của nhà thơ Mã Giang Lân đến những thước phim tài liệu sống động, tất cả đều gặp nhau ở một điểm chạm: lòng tự hào dân tộc. Nhạc sĩ Thế Việt, nguyên Giám đốc Trung tâm văn hóa - nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa khẳng định: “Cầu Hàm Rồng - Sông Mã là mạch nguồn cảm xúc không ngừng chảy và được tiếp nối trong hoạt động sáng tác văn học nghệ thuật của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước nói chung cũng như văn nghệ sĩ Thanh Hóa nói riêng.”

Giờ đây, khi những vết thương chiến tranh đã được thay thế bằng màu xanh của sự sống, Hàm Rồng vẫn kiêu hãnh bước vào các tác phẩm thi ca của các tác giả chuyên và không chuyên. Nó không chỉ lưu giữ ký ức về một thời “máu và hoa”, mà còn mang giá trị giáo dục sâu sắc cho thế hệ trẻ về truyền thống hào hùng của xứ Thanh.

61 năm đã trôi qua, cây cầu huyền thoại vẫn đứng đó chờ đón những chuyến tàu Bắc - Nam vào ra. Vẻ đẹp ấy kết hợp với tinh thần “Quyết tử cho cầu Hàm Rồng đứng vững”, sẽ mãi là nguồn cảm hứng bất tận, để mỗi khi đứng bên dòng sông Mã, lòng người lại dâng trào một cảm xúc mang tên: Hàm Rồng.

Minh Quyên