Chiếc sập gỗ trắc

Vật quý thì khó giữ bởi ai cũng muốn sở hữu. Liệu có đủ duyên, đủ phúc, đủ tài, đủ đức mà sở hữu được mãi không? Đến ga, đến bến thì chia tay; vật đổi sao dời, đời người khó tránh... “Nhất điền thiên vạn chủ”, người đời nói cấm sai.

Minh hoạ: BH

Vật quý mà tôi nói ở đây là cái sập gỗ trắc chân quỳ dạ cá đã lên nước đen bóng, đục Mai cài Thọ, hai lá ván, bốn góc khảm ốc, họa tiết gấm chữ “vạn” đỏ lựng, diềm sập khảm liên chi tơ tóc, chạm lộng bốn mặt như nhau... Người được thừa kế cái sập ấy là ông Ký Tuệ. Cha ông làm Hương Kiểm, nhiều vợ, đông con, mỗi bà đều có cơ ngơi riêng nhưng đặc biệt các bà rất hòa thuận. Ông là con đích trưởng, đã từng học trường Pierre Pasquier ở Hà Nội từ những năm đầu thế kỷ trước. Ông làm ngành đo đạc điền thổ và thông ngôn cho Pháp nên người làng quen gọi ông là Ký Tuệ.

Cha ông Ký Tuệ vốn có chỗ thân tình với cụ ngoại tôi nên khi chị em chúng tôi về sơ tán thường sang chơi. Làng quê ngoại tôi đẹp, trên bến dưới thuyền, buôn bán xuôi ngược. Đàn bà khéo léo giỏi giang. Đàn ông phong lưu, hay chữ, thủa xưa còn đặt cả lời cho ca nương hát nơi Tây Đô.

Sở dĩ tôi biết đến cái sập này là do mỗi năm trời làm mưa bão, chị em tôi và lũ trẻ trong xóm lại sang nhà ông Ký Tuệ tránh trú. Đêm đến, cả bọn rải chiếu nằm chéo queo dưới nền gạch. Mẹ tôi luôn miệng nhắc không được nghịch kẻo rùa cắn vào tay. Bốn chiếc chân quỳ của sập kê trên lưng bốn con rùa, cỡ bằng cái vung nồi ba. Quanh năm suốt tháng, rùa nằm im bất động, ăn ít, chỉ đớp muỗi, ghé tai không nghe tiếng thở, tưởng đã chết nhưng lấy ngón tay di vào mình thì thấy da nó ấm và mềm lại...

Về sau, ông Kiểm mất vì già, gia sản được chia cho các con. Hết chiến tranh, chị em tôi về lại thị xã. Cũng vào đận đó, một đêm cuối năm trời mưa gió, ông Ký Tuệ lặng lẽ ra khỏi nhà. Kể từ đó, không còn ai thấy ông ấy nữa. Tài sản đã bị gán cho các khoản nợ, song chủ nợ vẫn giữ lại được cái xác nhà cho vợ con. Ngoài cái sập cổ gỗ trắc Mai cài Thọ đục tứ diện còn có tủ chùa, tủ chè gỗ trắc, chóe, thống Vạn Ninh cùng những đồ trà, đồ thờ khác cũng đều phải ra đi. Từ đó, tổ tiên cha mẹ lên ngọn cây ngồi, chẳng còn cảnh thờ cúng, giỗ chạp rộn ràng dịp mời làng, mời tổng nữa.

“Cả dại ông vải hư” là thế.

Hơn 50 năm sau, tôi tình cờ lại được ngồi trên chính chiếc sập gỗ trắc Mai cài Thọ ấy. Vẫn nhớ như in những cánh hoa Mai gỗ nở mãn khai, chúm chím hàm tiếu và những chùm nụ. Bốn chân trụ sập là bốn cặp cò đang rỉa lông, mặt sập 2 lá với 9 thanh dày dặn, gõ kêu chắc tay... Màu gỗ đen nhẫy càng làm nổi bật nước khảm trai, khảm ốc đỏ rực. Cái sập đã lưu lạc ra Phủ Lý, xuống Hải Phòng sau nữa tới thành Nam rồi lại về cố hương. Con gái ông Ký Tuệ khi đã lên đến tuổi bà thì làm ăn khấm khá lắm, ngỏ ý với chồng quyết lần theo những địa chỉ dẫu mơ hồ để chuộc lại kỷ vật dòng họ. Và, chiếc sập lại trở về quê hương đúng như ý nguyện.

Nếu chỉ dừng ở đây thôi thì câu chuyện e rằng là ...“hết chuyện”. Con người vốn là nạn nhân của chính mình khi máu tham nổi dậy, đã giàu có lại muốn sở hữu nhiều hơn nữa. Các thành viên là con cháu ông Ký Tuệ vướng vào guồng quay làm ăn thua lỗ, nợ nần đến cả trăm tỷ. Vì thế, cái sập một lần nữa phải ra đi với giá 350 triệu đồng. Lần này, ra đi cùng với cái sập cổ không chỉ có cổ vật mà còn có vàng bạc, ngọc ngà, đá quý cùng mấy dinh cơ cũng lần lượt bay theo. Xưa nay, cờ bạc, đỏ đen, nặng lãi, cá độ muôn đời là “bác thằng bần”, ai cũng biết nhưng cứ nghĩ nó chừa mình ra.

World Cup đang diễn ra và có thể mang tới bi kịch cho không ít gia đình vướng vào cuộc đỏ đen tự chuốc lấy này.

Cái sập nếu là kiếp người thì chắc cũng là một kiếp đào hoa, truân chuyên đầy giông bão.

Đặng Phương Mai (CTV)