Chọn nghề - chọn tương lai (Bài 3): Học nghề qua những góc nhìn thực tế

Khi hướng nghiệp đi vào thực chất

P.V: Theo ông, lý do nào để ngày càng nhiều học sinh lựa chọn học nghề ngay từ sớm, thay vì chỉ xem đây là phương án thứ 2?

Ông Hoàng Thanh Hà: Ngày nay, học sinh có sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức nghề nghiệp, các em quan tâm nhiều hơn đến sở thích, năng lực cá nhân và nhận ra rằng lựa chọn phù hợp sẽ giúp học tập, làm việc hiệu quả hơn thay vì cứ nhất thiết phải học đại học. Nhiều em chủ động tìm hiểu thị trường lao động, cơ hội việc làm và xu hướng phát triển nghề trong tương lai, đồng thời đề cao kỹ năng thực hành, trải nghiệm thực tế. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ, internet và công tác hướng nghiệp ngày càng tốt hơn cũng góp phần định hình xu hướng lựa chọn học nghề từ sớm.

P.V: Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, công tác hướng nghiệp cần thay đổi như thế nào để giúp học sinh lựa chọn phù hợp với năng lực và nhu cầu xã hội?

Ông Hoàng Thanh Hà: Công tác hướng nghiệp cần được đổi mới toàn diện theo hướng thực chất, triển khai sớm hơn và gắn với nhu cầu xã hội. Trước hết, cần tăng cường tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường, giúp học sinh hiểu rõ sở thích, năng lực và điều kiện của bản thân để lựa chọn nghề phù hợp, thay vì chạy theo tâm lý “nghề hot”. Đồng thời, cần tổ chức nhiều hơn các hoạt động trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, giúp học sinh tiếp cận môi trường làm việc và hình dung rõ hơn về ngành nghề mình lựa chọn.

Bên cạnh đó, cần phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong định hướng nghề nghiệp, trên tinh thần tôn trọng lựa chọn của học sinh và mở rộng góc nhìn về các con đường lập nghiệp. Công tác hướng nghiệp cũng cần gắn với việc cung cấp thông tin đầy đủ về thị trường lao động, xu hướng nghề nghiệp mới trong thời đại chuyển đổi số như công nghệ thông tin, logistics, tự động hóa, thương mại điện tử, du lịch hay chăm sóc sức khỏe...

Về triển khai thực tế, trong năm 2026, trung tâm đã tổ chức 14/20 buổi tư vấn hướng nghiệp cho học sinh, thu hút gần 15.000 học sinh tham gia; tổ chức 5/5 ngày hội việc làm với 5.689 đoàn viên, thanh niên và học sinh, giới thiệu việc làm cho hơn 2.000 người thông qua các doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Đồng thời, phối hợp với doanh nghiệp tổ chức 8/10 buổi giao lưu, thu hút gần 3.000 học sinh tham gia. Những hoạt động này cho thấy nỗ lực đưa hướng nghiệp đến gần hơn với thực tiễn, giúp học sinh có thêm cơ sở để lựa chọn đúng năng lực và nhu cầu xã hội.

Tăng thực hành, sát thực tế sản xuất

P.V: Với gần 30 năm gắn bó trong giảng dạy và hiện là Trưởng Khoa Điện, ông đánh giá thế nào về sự thay đổi trong yêu cầu đào tạo nghề hiện nay, đặc biệt là việc gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp?

Ông Ngô Quang Thuật: Gần 30 năm gắn bó trong giảng dạy nghề điện, tôi nhận thấy yêu cầu đào tạo nghề hiện nay đã thay đổi rất rõ so với trước đây. Nếu như trước kia, việc dạy nghề chủ yếu tập trung vào truyền đạt kiến thức và kỹ năng cơ bản thì hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải đào tạo theo hướng đáp ứng trực tiếp nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Ngành điện nói riêng và các ngành nghề kỹ thuật nói chung đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của công nghệ và tự động hóa. Do đó, người học không chỉ cần nắm vững kiến thức nền tảng mà còn phải có khả năng thực hành tốt, làm việc được ngay trong môi trường sản xuất, thậm chí là thích ứng với các thiết bị, công nghệ mới. Điều này đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải liên tục cập nhật chương trình, tăng thời lượng thực hành và đưa các tình huống thực tế vào trong quá trình giảng dạy. Bên cạnh đó, việc gắn kết với doanh nghiệp hiện nay là yêu cầu tất yếu. Nhà trường không thể đào tạo tách rời thực tế sản xuất, mà phải phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng, từ đó điều chỉnh nội dung đào tạo cho phù hợp. Học viên cũng cần được tham gia thực tập, trải nghiệm môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học, thay vì chỉ học lý thuyết trong lớp.

Đào tạo nghề hiện nay không chỉ dừng lại ở việc “dạy nghề”, mà quan trọng hơn là giúp người học có thể “làm nghề” ngay sau khi tốt nghiệp. Đây chính là sự thay đổi lớn nhất mà tôi thấy rõ trong quá trình giảng dạy nhiều năm qua.

Trưởng thành từ học nghề

P.V: Sau khi tốt nghiệp THCS, vì sao em lựa chọn học nghề và em đã nỗ lực như thế nào để theo đuổi con đường này?

Sinh viên Chúc Bá Tuấn: Sau khi tốt nghiệp THCS, em lựa chọn học nghề vì nhận thấy đây là hướng đi phù hợp với năng lực của em, đồng thời cơ hội gia nhập thị trường việc làm sớm do rút ngắn thời gian học. Trong quá trình tìm hiểu, em nhận thấy nhu cầu lao động kỹ thuật ngày càng lớn, đặc biệt ở ngành điện, nên em quyết định theo học.

Nhờ sự động viên, hướng dẫn của thầy cô, em nhanh chóng thích nghi và tự tin với môi trường học nghề. Em chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành, cố gắng nắm vững kiến thức cơ bản và tích cực tham gia các giờ học. Trong quá trình học tập, em được tập thể tín nhiệm bầu làm lớp trưởng lớp điện 16B3, năm học 2024 - 2025 em được tặng giấy khen học nghề giỏi và vinh dự được cử đi học lớp cảm tình Đảng. Đây là động lực để em tiếp tục phấn đấu và rèn luyện trong học tập.

Qua thời gian học, em thấy bản thân thay đổi theo hướng tích cực, vừa có thêm kiến thức chuyên môn, vừa trưởng thành hơn trong kỹ năng và suy nghĩ.