Khi lịch sử - di sản được “chắp cánh” (Bài 3): Khai thác hiệu quả - phát triển bền vững

Mỗi di tích - điểm đến đều có thể chứa đựng những câu chuyện lịch sử hào hùng và ngược lại. “Đánh thức” lịch sử - “chắp cánh” di sản gắn liền với sự phát triển, không phải câu chuyện sớm - chiều. “Mỏ vàng” lịch sử - di sản xứ Thanh đang được phát huy giá trị, được lan tỏa... theo những cách khác nhau.

Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ nhìn từ trên cao.

Khi nghệ thuật góp phần lan tỏa lịch sử - di sản

Lịch sử lắng đọng, gắn liền với những sự kiện ghi dấu. Từ lịch sử, từ đôi bàn tay, khối óc, sự tài hoa, khát vọng của tiền nhân, di sản ra đời. Hiểu theo nghĩa đó, trong dòng chảy lịch sử dân tộc, xứ Thanh không chỉ hào hùng mà còn vô cùng tráng lệ bởi những sắc màu di sản - di tích.

Nhưng lịch sử - di sản không chỉ là những ngợi ca, cũng không phải để cất giấu. Cách để lịch sử - di sản được sống mãi, tỏa sáng là phải được lan tỏa, được biết đến. Không chỉ bằng sử sách, những lưu truyền dân gian, bài viết tuyên truyền mà bằng cả các loại hình nghệ thuật.

Một “bức tranh” văn hóa - di sản xứ Thanh được gom nhặt, kể lại và thăng hoa trong những sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Trọng, Nguyễn Tiến như “Đường về Thanh Hóa”, “Về với xứ Thanh”... Thông qua những lời ca, tiếng hát cất lên, người ta biết đến một xứ Thanh tươi đẹp, mến khách. Từ thuở núi Đọ buổi bình minh, Triệu Thị Trinh cưỡi voi diệt giặc Đông Ngô, Thành Nhà Hồ, Lam Sơn... đến những danh sơn, thắng tích như động Hồ Công, động Từ Thức, núi Ngọc... và những làng nghề vang bóng, sản vật nức tiếng, từ chiếu Nga Sơn, nhiễu Hồng Đô đến quế Thường Xuân, mía Đường Chèo (Đường Trèo)... Mỗi một địa danh, một sản vật được nhắc tên trong từng giai điệu không chỉ khơi dậy niềm tự hào với từng người dân quê Thanh mà còn là lời mời gọi tha thiết để du khách tìm đến, khám phá Thanh Hóa tươi đẹp.

Mới đây, dự án phim điện ảnh “Chiến bào” của đạo diễn Victor Vũ được công bố tại Khu Di tích lịch sử Lam Kinh đã thu hút sự quan tâm của không chỉ người yêu điện ảnh. Theo những thông tin được công bố, “Chiến bào” lấy cảm hứng từ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi, nhằm tái hiện một trong những giai đoạn hào hùng của lịch sử dân tộc Việt Nam. Thông qua “ngôn ngữ” điện ảnh, phim “Chiến bào” được kỳ vọng sẽ đưa những trang sử dân tộc đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Từ đó, khơi dậy niềm tự hào và tình yêu quê hương, đất nước.

Theo chia sẻ của đạo diễn Victor Vũ tại buổi công bố dự án phim, “Chiến bào” không chỉ có sự khốc liệt về một giai đoạn lịch sử nhiều biến động, đó còn là câu chuyện của những người bình thường làm nên những điều phi thường, trở thành anh hùng dân tộc.

Với những quốc gia có nền điện ảnh phát triển, đã từ rất lâu, đề tài lịch sử, những người anh hùng... đã được khai thác ở nhiều chiều. Điện ảnh không chỉ mang lịch sử đến gần hơn với người dân, mà qua đó còn giới thiệu, quảng bá đến người xem về những vùng đất, con người. Không ít quốc gia, điểm đến đã nổi tiếng, được nhiều người biết đến hơn sau những bộ phim. Thực tế, ngay khi dự án phim điện ảnh “Chiến bào” được công bố tại Khu Di tích lịch sử Lam Kinh đã tạo nên những hiệu ứng truyền thông nhất định.

Tại Việt Nam, lịch sử và nhân vật lịch sử vẫn là đề tài chưa được khai thác nhiều trong nghệ thuật điện ảnh. Bởi vậy, dự án phim “Chiến bào” nếu thành công, tạo được tiếng vang, đó sẽ có thể là “cú hích” cho sự lan tỏa lịch sử - di sản trên quê hương Thanh Hóa.

Vừa qua, cùng với Làng du lịch Yên Trung, bãi biển Sầm Sơn, Khu Di tích lịch sử Lam Kinh đã được vinh danh tại Giải thưởng Du lịch Việt Nam- VITA Awards 2026 ở hạng mục “Điểm du lịch đi đầu trong khôi phục và xây dựng hoạt động văn hóa truyền thống phục vụ du khách”. Đó là sự khẳng định cho sức hút của điểm đến di sản Thanh Hóa.

Bảo tồn di sản - bảo tồn nguồn lực cho tương lai

Di sản được “sinh ra” từ lịch sử. Với bề dày truyền thống lịch sử, đến nay Thanh Hóa sở hữu hơn 1.500 di tích đã được kiểm kê, xếp hạng, trong số đó có Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, các di tích quốc gia đặc biệt, như: Khu Di tích lịch sử Lam Kinh; Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Bà Triệu; Di tích kiến trúc nghệ thuật đền thờ Lê Hoàn; Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Sầm Sơn; Di tích khảo cổ hang Con Moong và các di tích phụ cận. Cùng hàng trăm di tích cấp quốc gia. Đó là nguồn lực vàng cho sự phát triển, song thẳng thắn nhìn nhận, số lượng di tích lớn cũng tạo nên áp lực không nhỏ cho công tác bảo tồn. Có người ví, số lượng di tích lớn như nhà đông con. Câu chuyện phân bổ nguồn lực cho công tác bảo tồn càng khó khăn hơn. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, nguồn lực cho công tác bảo tồn di sản đang được tập trung cho các di tích trọng điểm, như Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, Khu Di tích lịch sử Lam Kinh; Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đền Bà Triệu, Di tích Phủ Trịnh...

Lễ ký kết thỏa thuận đồng hành truyền thông giữa UBND tỉnh Thanh Hóa với đoàn làm phim “Chiến bào” tại Khu Di tích lịch sử Lam Kinh.

Theo ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa: Bảo tồn di sản chính là bảo tồn nguồn lực cho tương lai, việc phát huy giá trị di sản, đặc biệt là ở các di tích trọng điểm phải gắn với công tác bảo tồn, gắn với đặc trưng vốn có của di sản, của không gian văn hóa bản địa nơi di sản “đứng chân”. Phát huy giá trị di sản trên cơ sở đặc trưng vốn có là hướng tiếp cận bền vững.

Cũng theo ông Nguyễn Bá Linh, việc phát huy giá trị di sản không thể tách rời câu chuyện khơi dậy tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào của mỗi người về di sản quê hương. Hiện nay, khi truyền thông và các nền tảng mạng xã hội phát triển, chỉ một thước phim, một góc ảnh đẹp về di sản được đăng tải cũng có thể thu hút sự quan tâm của nhiều người. Không ai khác, chính mỗi người dân chúng ta, đặc biệt là người dân ở các địa phương có di sản là “đại sứ” lan tỏa nét đẹp, giá trị di sản, văn hóa trên quê hương.

Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nhấn mạnh quan điểm “chú trọng phát triển du lịch văn hóa, gắn phát triển du lịch với bảo tồn, phát huy giá trị di sản và bản sắc văn hóa dân tộc”.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khẳng định văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Một trong những mục tiêu được đề ra trong nghị quyết, đến năm 2030 cơ bản hoàn thành việc tu bổ, tôn tạo các di tích quốc gia đặc biệt.

Mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng đã có ý kiến thống nhất về sự cần thiết nghiên cứu, đề xuất xây dựng Đề án phát triển Lễ hội Lam Kinh trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa phục vụ phát triển du lịch. Đây được xem là bước định hướng nhằm khai thác sâu hơn giá trị di sản, lễ hội, gắn văn hóa với du lịch.

Bài và ảnh: Thu Trang