Khoa học trên đồng đất

Từ phòng thí nghiệm đến đồng ruộng, nhiều thành tựu khoa học - công nghệ đang được ứng dụng hiệu quả vào sản xuất nông nghiệp ở Thanh Hóa. Khi những kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, khoa học ngày càng khẳng định vai trò là động lực của nền nông nghiệp hiện đại.

Vườn ươm giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa.

Một trong những hướng nghiên cứu được Viện Nông nghiệp Thanh Hóa tập trung triển khai là ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất giống cây trồng. Sau 2 năm thực hiện các đề tài nghiên cứu về sản xuất giống dứa MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào phù hợp với điều kiện địa phương, đến nay Viện đã cung ứng khoảng 50.000 cây dứa MD2 đạt tiêu chuẩn cung ứng cho doanh nghiệp và người dân sản xuất.

Điều đáng ghi nhận là quy trình sản xuất giống từ nguồn vật liệu nuôi cấy mô đã được tiếp nhận, hoàn thiện và thích ứng với điều kiện sản xuất thực tế. Cây giống có đặc tính đồng đều, sạch bệnh, giữ được các ưu điểm của cây mẹ, góp phần chủ động nguồn giống chất lượng cao phục vụ phát triển vùng nguyên liệu dứa trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, từ kết quả nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn là cả một quá trình kiểm chứng nghiêm ngặt. Mỗi giống cây trồng mới đều phải trải qua những “phép thử” trên đồng ruộng, từ điều kiện đất đai, khí hậu, khả năng chống chịu sâu bệnh đến tập quán canh tác và nhu cầu thị trường.

Xuất phát từ yêu cầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên những diện tích đất lúa kém hiệu quả, Trung tâm Nghiên cứu, Khảo nghiệm và Dịch vụ cây trồng thuộc Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã triển khai mô hình khảo nghiệm giống khoai môn chỉ tím với quy mô 2,6ha. Đây là nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh do kỹ sư Lê Thị Ngọc Trâm chủ trì thực hiện.

Trong giai đoạn đầu, Trung tâm tiến hành chọn lọc, duy trì và thâm canh trên diện tích 0,9ha để đánh giá khả năng thích nghi của giống. Kết quả bước đầu cho thấy cây khoai môn chỉ tím sinh trưởng, phát triển tốt trong điều kiện đất đai và khí hậu của Thanh Hóa; năng suất khá, ít sâu bệnh và có khả năng thích ứng cao với điều kiện ngoại cảnh. Những tín hiệu tích cực này mở ra triển vọng bổ sung thêm cây trồng có giá trị kinh tế cho các vùng sản xuất đang cần chuyển đổi.

Kỹ sư Lê Thị Ngọc Trâm (bên phải) tại Trung tâm Nghiên cứu, Khảo nghiệm và Dịch vụ cây trồng, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa.

Nếu các cơ quan nghiên cứu đưa tiến bộ khoa học từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng thì các doanh nghiệp khoa học - công nghệ lại đóng vai trò kết nối kết quả nghiên cứu với thực tiễn sản xuất. Trong lĩnh vực dinh dưỡng cây trồng, Công ty CP Công nông nghiệp Tiến Nông đang từng bước chuyển hóa các ý tưởng nghiên cứu thành những sản phẩm phục vụ trực tiếp người nông dân.

Từ nhu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp, đội ngũ kỹ sư của doanh nghiệp liên tục nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Giai đoạn 2022-2025, kỹ sư Lê Thị Phương Anh cùng các cộng sự tại Phòng Thí nghiệm vi sinh, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ, Công ty CP Công nông nghiệp Tiến Nông đã thực hiện đề tài khoa học cấp tỉnh “Nghiên cứu sản xuất phân bón NPK hữu cơ vi sinh dạng hạt bằng công nghệ hơi nước tại Thanh Hóa”.

Kết quả khảo nghiệm cho thấy, khi giảm từ 10 - 20% lượng phân bón so với công thức đối chứng, sản phẩm NPK hữu cơ vi sinh vẫn giúp cây trồng đạt mức tăng năng suất trên 10%. Điều này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất mà còn góp phần giảm áp lực lên đất canh tác, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững hơn.

Theo kỹ sư Lê Thị Phương Anh, phía sau mỗi sản phẩm hoàn chỉnh là quá trình nghiên cứu bền bỉ với nhiều lần điều chỉnh công thức, khảo nghiệm và đánh giá thực tế. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là nâng cao năng suất cây trồng mà còn bảo đảm an toàn môi trường, duy trì độ phì nhiêu của đất và phát triển hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

Kỹ sư Lê Thị Phương Anh (bên phải) tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Công ty CP Công nông nghiệp Tiến Nông.

Hiện nay, nhu cầu giống cây trồng chất lượng cao trên địa bàn tỉnh vẫn rất lớn. Mỗi năm Thanh Hóa cần khoảng 11.000 tấn giống lúa, 1.000 tấn giống ngô, 2.000 tấn giống lạc, 300 tấn giống đậu tương cùng nhiều loại cây ăn quả, cây giống được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô.

Những con số này cho thấy dư địa rộng lớn để các kết quả nghiên cứu khoa học tiếp tục được ứng dụng và nhân rộng trong thực tiễn sản xuất. Từ những cây dứa MD2 được nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô, những mô hình khoai môn chỉ tím trên vùng đất lúa kém hiệu quả đến các sản phẩm phân bón hữu cơ vi sinh được kiểm chứng trên đồng ruộng... khoa học đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm để bén rễ trên từng thửa đất, mùa vụ. Và khi tri thức được chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, đó cũng là lúc khoa học thực sự trở thành động lực cho sự phát triển của nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Trần Hà