“Lam Sơn khởi nghĩa” - Tái hiện hào khí lịch sử qua nghệ thuật cải lương

Những trang sử hào hùng của dân tộc không chỉ được lưu giữ qua sách vở mà còn tiếp tục lan tỏa khi được chuyển tải bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Với tác phẩm cải lương “Lam Sơn khởi nghĩa”, Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn đã đưa câu chuyện về cuộc kháng chiến chống quân Minh của nghĩa quân Lam Sơn lên sân khấu, nhằm khắc họa khí phách anh hùng, tinh thần đoàn kết và khát vọng độc lập của cha ông.

Một cảnh trong tác phẩm sân khấu truyền hình - Vở cải lương “Lam Sơn khởi nghĩa”.

Vở cải lương “Lam Sơn khởi nghĩa”, do Nghệ sĩ Nhân dân Vương Hải viết kịch bản và đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Hàn Hải chỉ đạo nghệ thuật, là một trong 9 tác phẩm thuộc chương trình Sân khấu truyền hình được ghi hình, phát sóng trên kênh TTV và các nền tảng số của Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa.

Với thời lượng khoảng 50 phút, vở cải lương lựa chọn cách kể chuyện kết hợp giữa lời thoại, lời ca và những lớp diễn giàu tính kịch. Các sự kiện được sắp xếp theo tiến trình phát triển của cuộc khởi nghĩa, từ buổi đầu dựng cờ, những năm tháng gian khổ ở vùng núi Thanh Hóa đến giai đoạn mở rộng địa bàn hoạt động và giành thắng lợi quyết định. Qua đó, tác phẩm làm nổi bật tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và sức mạnh đoàn kết của dân tộc.

Từ lời hiệu triệu “Núi Lam Sơn dấy nghĩa” của Lê Lợi, nhiều hào kiệt như Lê Lai, Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lê Văn An, Lê Sát, Lưu Nhân Chú... đã cùng hội tụ, chung sức xây dựng lực lượng.

Trong đó, Hội thề Lũng Nhai vào mùa xuân năm 1416 được khắc họa như một dấu mốc quan trọng, ghi dấu lời thề son sắt của những người chung chí hướng, nguyện đồng cam cộng khổ, quyết tâm vì sự nghiệp lớn. Đến mùa xuân năm 1418, Lê Lợi chính thức phất cờ khởi nghĩa, xưng Bình Định vương, mở đầu cuộc đấu tranh đầy gian khó nhưng vẻ vang.

Cảnh tái hiện sự kiện lịch sử năm 1418, Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa, xưng Bình Định vương, mở đầu cuộc đấu tranh đầy gian khó nhưng vẻ vang.

Không chỉ làm nổi bật tài thao lược của các tướng lĩnh, tác phẩm còn dành những điểm nhấn để khắc họa tình quân dân và sự hy sinh của những con người bình dị trong buổi đầu khởi nghĩa. Hình ảnh Lê Lợi nhường phần củ mài cho quân sĩ bị ốm đã thể hiện tấm lòng của vị chủ tướng luôn quan tâm, chăm lo cho quân sĩ, đặt lợi ích chung lên trên bản thân.

Đặc biệt, câu chuyện về Già Mán - người đã tự đốt nhà, đưa con gái tìm đến nghĩa quân, mang theo lương thực và sẵn sàng đánh lạc hướng quân thù để giúp nghĩa quân vượt qua vòng vây - là một chi tiết giàu ý nghĩa. Qua hình tượng người dân miền núi bình dị, tác phẩm khắc họa sâu sắc lòng yêu nước, tinh thần đùm bọc, chở che và sự đồng lòng của Nhân dân đối với nghĩa quân. Đây cũng chính là một trong những cội nguồn tạo nên sức mạnh của cuộc khởi nghĩa.

Cảnh tái hiện câu chuyện về cha con Già Mán tìm đến nghĩa quân, mang theo lương thực và sẵn sàng đánh lạc hướng quân thù để giúp nghĩa quân vượt qua vòng vây.

Một trường đoạn giàu cảm xúc khác là câu chuyện Lê Lai đổi áo bào, giả làm Lê Lợi, dẫn quân xông vào vòng vây của giặc nhằm đánh lạc hướng quân Minh, bảo toàn lực lượng và bảo vệ chủ tướng. Cuộc chia tay giữa hai người được thể hiện qua lời ca, lời thoại đầy xúc động, làm nổi bật khí phách của người anh hùng sẵn sàng hy sinh vì đại nghĩa.

Sự lựa chọn của Lê Lai không chỉ thể hiện lòng trung thành mà còn là biểu tượng của tinh thần tận hiến vì độc lập, tự do của dân tộc.

Cảnh tái hiện câu chuyện Lê Lai đổi áo bào, giả làm Lê Lợi, dẫn quân xông vào vòng vây của giặc nhằm đánh lạc hướng quân Minh.

Nếu những câu chuyện về tình quân dân và nghĩa khí anh hùng làm nổi bật sức mạnh nội tại của nghĩa quân thì phần cuối tác phẩm lại mở ra bức tranh về chặng đường phát triển và thắng lợi của cuộc khởi nghĩa. Từ năm 1424, nghĩa quân liên tiếp giành những chiến thắng quan trọng, tiến ra Bắc, vây đánh Đông Quan. Trước tình thế thất bại không thể đảo ngược, quân Minh buộc phải cầu hòa và rút về nước. Chính sách nhân đạo, khôn khéo của Bình Định vương Lê Lợi khi cấp thuyền, cấp ngựa cho quân địch trở về đã làm toát lên tư tưởng nhân nghĩa và tầm vóc của người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.

Ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Thuận Thiên, đặt quốc hiệu Đại Việt, khép lại 10 năm chiến đấu gian khổ, mở ra thời kỳ thái bình cho đất nước. Hình ảnh chiến thắng và ngày đăng quang của vua Lê Thái Tổ ở cuối tác phẩm trở thành điểm hội tụ của mạch cảm xúc, khẳng định ý chí độc lập, khát vọng hòa bình và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cảnh tái hiện sự kiện lịch sử ngày 15 tháng 4 năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng đế.

Thông qua ngôn ngữ cải lương, vở diễn không chỉ đưa những sự kiện, nhân vật lịch sử lên sân khấu mà còn giúp công chúng cảm nhận sâu sắc hơn những hy sinh, mất mát và khát vọng độc lập của các thế hệ cha ông. Sự kết hợp giữa lời bình, lời ca, diễn xuất và những lớp diễn giàu cảm xúc đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho tác phẩm, giúp những câu chuyện lịch sử vốn quen thuộc trong sách vở trở nên gần gũi, sinh động hơn.

Trên vùng đất Thanh Hóa - nơi khởi nguồn cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, hào khí năm xưa vẫn là niềm tự hào và nguồn cảm hứng để các thế hệ hôm nay tiếp nối truyền thống. Việc đưa những trang sử hào hùng lên sân khấu truyền hình không chỉ góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần, mà còn mở thêm một cách thức sinh động trong giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước cùng ý thức trách nhiệm gìn giữ những giá trị lịch sử của dân tộc.

Nguyễn Hợi