Mùa “Truyện ngắn hay” nhiều dấu ấn

Cuộc thi “Truyện ngắn hay” năm 2025 do Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh tổ chức đã khép lại, nhưng dư âm của nó vẫn tiếp tục “hắt bóng” rực rỡ trên những trang viết. Không chỉ là một sân chơi chữ nghĩa, cuộc thi đã trở thành một hành trình “lộ sáng” những tâm hồn văn chương, phác thảo nên chân dung con người và vùng đất Thanh Hóa giữa dòng chảy thời đại.

Ban tổ chức trao giải cho các tác giả đoạt giải cao nhất tại cuộc thi.

Xứ Thanh từ lâu đã được biết đến là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi hội tụ của những sắc thái văn hóa đa dạng. Đồng hành cùng cuộc thi trong vai trò Trưởng ban chung khảo, nhà văn Nguyễn Xuân Thủy chia sẻ về hành trình thẩm định các tác phẩm: “Qua từng trang viết, chúng tôi nhận thấy âm vọng từ những thung thổ làng quê ven biển Hoằng Hóa, Hậu Lộc, những vùng ven sông Mã, sông Chu cho đến tiếng khèn trên núi cao của vùng Quan Hóa, Mường Lát... Những trăn trở gửi gắm trong trang viết mà nếu không gắn bó máu thịt cả đời với đất và người Xứ Thanh, lặn sâu vào những địa tầng văn hóa thì không thể có những chắt lọc, chưng cất nồng nã tình đất tình người như thế”. Cuộc thi đã thực sự làm nhiệm vụ “khơi dòng”, phát hiện những tiếng nói văn chương mới còn lẩn khuất. Đó là một hợp âm đa thanh về tâm hồn người Thanh Hóa: có những day dứt với quá khứ, có kiếm tìm ở hiện tại và cả những khát vọng mãnh liệt về tương lai. Văn chương ở đây không chỉ là sự mô tả, mà là sự bảo tồn ký ức đẹp đẽ nhất của dân tộc.

Ngay từ khi phát động, cuộc thi đã tạo nên một làn sóng hưởng ứng mạnh mẽ. Theo nhà văn, nhà báo Thy Lan, Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Xứ Thanh, đây không chỉ là hoạt động chuyên môn thường kỳ mà còn là dịp để nhìn lại một lát cắt của hành trình sáng tạo đương đại: “Với hơn 250 bản thảo gửi về, cuộc thi đã trở thành điểm gặp gỡ của những người viết ở nhiều vùng miền, nơi những câu chuyện đời sống được chuyển hóa thành trang văn với nhiều cách nhìn và nhiều giọng điệu khác nhau”. Sự chuyên nghiệp đã khẳng định qua con số 45 truyện ngắn được đăng tải trên 11 số tạp chí trong suốt năm 2025. Để đảm bảo sự công bằng, Ban tổ chức đã tiến hành rọc phách, đánh mã số cho từng tác phẩm. Hội đồng giám khảo gồm những tên tuổi uy tín như nhà văn Nguyễn Xuân Thủy, nhà văn Phong Điệp và nhà văn Đào Bá Đoàn đã làm việc với tinh thần trách nhiệm cao nhất để chọn ra những “hạt ngọc” thực sự giữa một rừng bản thảo phong phú.

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất của mùa giải năm nay chính là tính đa dạng và lan tỏa. Cuộc thi đã xóa nhòa khoảng cách địa lý, tạo nên sự tương tác bình đẳng giữa các tác giả nội tỉnh và ngoại tỉnh, giữa những cây bút gạo cội và những cây bút trẻ. Bên cạnh những tên tuổi đã định danh như Vũ Quang Trạch, Nguyễn Cẩm Hương, người đọc bất ngờ trước sự xuất hiện của các tác giả trẻ như Trần Đoan Trang, Lê Ngọc Sơn. Không chỉ vậy, tính chất “mở” của cuộc thi còn thu hút những cây bút đầy nội lực từ khắp mọi miền đất nước: Nguyễn Thu Hằng (Hải Phòng), Trần Đức Sơn (Quảng Ngãi), Vũ Thảo Ngọc (Quảng Ninh), Vũ Ngọc Giao (Đà Nẵng)... Mỗi tác giả mang đến một vùng thẩm mỹ riêng biệt. Nếu như các tác giả địa phương lặn sâu vào mảng ký ức bảo tồn văn hóa vùng miền, thì các tác giả tỉnh ngoài lại mang đến góc nhìn mới mẻ về sự tử tế và lòng thấu cảm. Nhà văn Nguyễn Thu Hằng, tác giả của truyện ngắn Người nấu ăn, tâm sự về giá trị cốt lõi mà văn chương mang lại: “Văn chương đã tiếp thêm niềm tin vào sự tử tế, khiến người ta sống đẹp hơn trong những cần mẫn hy sinh thầm lặng, giúp con người có niềm tin nội tâm để nhìn về phía trước”.

Một vấn đề mang tính thời đại được đặt ra trong cuộc thi năm nay chính là sự can thiệp của Trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tác văn học. Ban giám khảo đã có một quyết định dũng cảm và tiên phong khi tiến hành “check var” (kiểm tra) nghiêm ngặt các tác phẩm vào chung khảo. Nhà văn Nguyễn Xuân Thủy khẳng định: “Chúng tôi chọn đi trước một bước để bảo vệ những tác giả lao động nghệ thuật thuần khiết”. Hành động này không chỉ bảo vệ giá trị tự thân của văn chương mà còn khẳng định một luật chơi minh bạch: văn chương phải được viết ra bằng những trải nghiệm thật, những cảm xúc thật.

Dù cuộc thi gặt hái được nhiều thành công, Ban tổ chức vẫn thẳng thắn nhìn nhận những nốt trầm đáng tiếc. Việc cuộc thi không có giải nhất cho thấy sự thận trọng và đòi hỏi khắt khe về chất lượng nghệ thuật. Hội đồng giám khảo vẫn chưa gặp được những tác phẩm có sự đột phá mạnh mẽ về thể nghiệm, hoặc những câu chuyện “nóng bỏng” hơi thở thời đại về sự đánh đổi trong quá trình chuyển đổi cơ chế tại các vùng quê. Tuy nhiên, như nhà văn Thy Lan chia sẻ, văn chương là thứ không thể vội vã. Những tác phẩm đạt giải như “Lóng lánh mắt mưa”, “Ngày không vội vã”, “Gió mặn”, hay “Bố chồng tôi” thực sự là những “sản phẩm OCOP của văn chương”, đại diện xứng đáng cho các vùng văn hóa.

Khép lại mùa giải, cuộc thi “Truyện ngắn hay” năm 2025 không chỉ trao các giải thưởng, mà còn trao đi cả niềm tin. Tin rằng Thanh Hóa sẽ luôn là nguồn cảm hứng bất tận, và tin rằng văn chương sẽ mãi là nhịp cầu bền bỉ nhất kết nối Xứ Thanh với cả nước. Những trang viết hôm nay có thể chỉ là sự bắt đầu, nhưng từ những trăn trở nghề nghiệp và tình yêu con người, văn xuôi Xứ Thanh chắc chắn sẽ còn tiếp tục xuất hiện những tác phẩm mới, đủ sức đi xa hơn trong hành trình dài của văn học dân tộc.

Bài và ảnh: Minh Quyên