Sức sống của di sản

Xứ Thanh được mệnh danh là miền di sản, toàn tỉnh có 28 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - một con số ấn tượng, phản ánh chiều sâu văn hóa và sức sáng tạo bền bỉ của các cộng đồng cư dân trên địa bàn. Điều đáng nói là các di sản ấy không chỉ được ghi danh, mà vẫn đang hiện diện sống động trong đời sống, được thực hành một cách tự nhiên, trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Lễ hội Sết Boóc Mạy do xã Xuân Du tổ chức.

Ở vùng đất Viên Khê (phường Đông Sơn), Ngũ trò Viên Khê (dân ca Đông Anh) đang cho thấy một sức sống bền bỉ qua thời gian. Trải qua không ít thăng trầm, có lúc tưởng chừng bị gián đoạn, nhưng bằng tình yêu và sự gìn giữ của cộng đồng, Ngũ trò Viên Khê được khôi phục và duy trì đều đặn. Mỗi mùa lễ hội, vùng đất Viên Khê lại rộn ràng với những tích trò quen thuộc, những động tác diễn mang đậm dấu ấn dân gian, tái hiện sinh động đời sống và ước vọng của cư dân nông nghiệp.

Sức sống của Ngũ trò Viên Khê hôm nay được tiếp nối rõ nét qua nhiều thế hệ. Không chỉ dừng lại ở các nghệ nhân cao tuổi, di sản đã và đang lan tỏa trong lớp trẻ thông qua hoạt động truyền dạy bài bản. Nghệ nhân Lê Thị Cảnh, thành viên Câu lạc bộ Ngũ trò Viên Khê (phường Đông Sơn), cho biết: “Ngũ trò đã được đưa vào truyền dạy tại một số trường học và trong cộng đồng. Các em học sinh tiếp thu nhanh, rất hào hứng tham gia. Cùng với đó, Câu lạc bộ Ngũ trò Viên Khê thường xuyên tập luyện, biểu diễn và truyền dạy cho các thế hệ kế cận, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng”.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Đông Sơn, Hoàng Thị Huyền cho biết: “Địa phương luôn quan tâm tạo điều kiện để duy trì hoạt động của Câu lạc bộ Ngũ trò Viên Khê, đồng thời đẩy mạnh việc truyền dạy trong cộng đồng và trường học. Qua đó, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, đồng thời khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn di sản”.

Tại xã Xuân Du, lễ hội Sết Boóc Mạy của đồng bào Thái nơi đây cũng đang cho thấy sức sống bền bỉ trong đời sống cộng đồng. Diễn ra vào dịp đầu năm, lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, mà còn là dịp để cộng đồng sum họp, gắn kết, cùng nhau thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống.

Trong không gian lễ hội, các nghi thức cúng tế, các điệu múa, lời khấn... được thực hành trang nghiêm, đầy đủ. Điều đáng mừng là các nghệ nhân, lớp trẻ ngày càng tham gia tích cực vào quá trình chuẩn bị và thực hành nghi lễ. Từ việc dựng cây bông, chuẩn bị lễ vật đến tham gia các phần múa, hát, nhiều thanh niên đã đảm nhận thành thạo, góp phần làm nên sự trọn vẹn của lễ hội.

Nghệ nhân Vi Thị Giáo ở thôn Mó 1 chia sẻ: “Sết Boóc Mạy là nét văn hóa quan trọng của người Thái. Những năm gần đây, bà con quan tâm hơn đến việc gìn giữ. Các bạn trẻ cũng tích cực tham gia, học hỏi để thực hành đúng nghi lễ. Có người kế tục thì lễ hội mới duy trì được lâu dài”.

Xác định việc bảo tồn lễ hội Sết Boóc Mạy là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xã Xuân Du đã phối hợp với ngành văn hóa, các đơn vị, các nghệ nhân khôi phục, duy trì lễ hội và truyền dạy các giá trị văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, được tham gia và thực hành thường xuyên. Nhờ đó, di sản không chỉ được giữ gìn trong cộng đồng mà còn được lan tỏa rộng rãi, góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa và mở ra những hướng đi mới trong phát triển du lịch địa phương.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi cộng đồng, các di sản văn hóa phi vật thể của xứ Thanh còn được giới thiệu, lan tỏa mạnh mẽ thông qua các hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Lam Sơn thời gian qua thường xuyên tổ chức các đoàn nghệ nhân tham gia biểu diễn tại nhiều sự kiện trong và ngoài tỉnh. Từ những sân khấu lớn đến các chương trình giao lưu, hình ảnh các di sản văn hóa độc đáo của xứ Thanh như: Ngũ trò Viên Khê, Sết Boóc Mạy, Xuân Phả, Pồn Pôông... đã được dàn dựng, giới thiệu một cách sinh động đến các dân tộc và địa phương khác, góp phần tôn vinh giá trị di sản.

Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Thanh Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Lam Sơn, cho biết: “Việc đưa di sản ra khỏi không gian văn hóa truyền thống không chỉ là dịp tôn vinh các nghệ nhân, mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa đến đông đảo công chúng. Qua mỗi lần biểu diễn, di sản được “kể lại” bằng ngôn ngữ nghệ thuật, giúp người xem dễ tiếp cận, dễ cảm nhận hơn. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để các nghệ nhân giao lưu, học hỏi, làm phong phú thêm cách thể hiện, tạo thêm động lực để các địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị”.

Thực tế cho thấy, khi di sản được đặt trong mối quan hệ với đời sống hiện đại, sức sống của nó càng được khẳng định. Nhiều địa phương đã biết gắn di sản với phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân. Du khách đến không chỉ để tham quan, mà còn được trải nghiệm, tham gia vào các hoạt động văn hóa, qua đó hiểu hơn về sắc thái địa phương.

Trong dòng chảy hiện đại, di sản không đứng ngoài, mà đang thích ứng, hòa nhập theo cách riêng. Và chính từ sự bền bỉ ấy, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, nuôi dưỡng, trở thành nền tảng để xây dựng một đời sống văn hóa giàu bản sắc.

Bài và ảnh: Thùy Linh