[Thanh Hóa xưa và nay] Về Mao Xá nghe kể chuyện khởi nghĩa

Làng Mao Xá, nay là thôn Toán Tỵ, xã Thiệu Toán, tỉnh Thanh Hóa, là vùng quê giàu truyền thống lịch sử và cách mạng. Nơi đây nổi tiếng là cái nôi cách mạng thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám, ghi dấu ấn lịch sử quan trọng, và là quê hương của nhiều cán bộ tiền khởi nghĩa xuất sắc.

Vốn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, năm 1927 xã Thiệu Toán đã thành lập tổ chức Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. Tháng 4/1934, xã đã thành lập Chi bộ và trở thành căn cứ cách mạng. Năm 1941, phong trào đàn áp của Pháp mở rộng, cơ sở Chi bộ của Thiệu Toán bị lộ, 20 đảng viên và cán bộ bị bắt giữ, kết án tù.

Mặc dù bị đàn áp, bắt bớ, song tinh thần yêu nước của quân dân nơi đây không hề suy giảm, xã vẫn tiếp tục tổ chức các trung đội phản đế. Đến tháng 7/1945, với tinh thần yêu nước, lòng căm thù giặc, ý chí chiến đấu kiên cường, Nhân dân Thiệu Toán đã vô hiệu hoá chính quyền thực dân phong kiến, giành chính quyền về tay Việt Minh.

Ngôi nhà của đồng chí Lê Huy Toán, Bí thư Tỉnh ủy lâm thời Thanh Hóa (1940 - 1942).

Được coi là trái tim cách mạng của làng Mao Xá, ngôi nhà của đồng chí Lê Huy Toán, Bí thư Tỉnh ủy lâm thời Thanh Hóa (1940 - 1942) được gia đình xây dựng từ những năm 30 của thế kỷ XX. Ngôi nhà gỗ 6 gian cổ kính mang đậm phong cách kiến trúc giá chiêng - kẻ truyền đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ giá trị, mà còn là nhân chứng sống động cho một thời kỳ hoạt động cách mạng bí mật gian khổ nhưng hào hùng. Giai đoạn 1930 - 1945, nơi đây chính là địa điểm hội họp an toàn, cơ sở hoạt động của Xứ ủy Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa.

Dưới nếp nhà ấy, đồng chí Lê Huy Toán - Bí thư Tỉnh ủy lâm thời có bí danh Bản Bằng, đã chủ trì nhiều hội nghị quan trọng để bàn về phương pháp đấu tranh, phát triển phong trào cách mạng và xây dựng cơ sở Đảng rộng khắp các địa phương.

Với những giá trị lịch sử vô cùng to lớn ấy, nơi đây đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1994.

Ngôi nhà gỗ lợp ngói trước đây gia đình đồng chí Lê Công Thanh, nguyên Ủy viên xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam năm 1930 - 1932.

Cũng nằm trong cụm Di tích lịch sử cấp Quốc gia, tại làng Mao Xá, còn có nhà của đồng chí Lê Công Thanh, nguyên Ủy viên xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam (1930 - 1932) - người con được sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất Mao Xá.

Nhà đồng chí Tô Đình Bảng - nơi diễn ra Hội nghị Tỉnh ủy Thanh Hóa mở rộng từ ngày 13 đến 15/8/1945, bàn và quyết định chủ trương Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Đặc biệt, trong căn nhà của đồng chí Tô Đình Bảng, dưới sự chủ trì của đồng chí Tố Hữu đã diễn ra cuộc họp với nội dung nhận định tình hình và bàn cách phát huy thắng lợi của cuộc khởi nghĩa sớm ở Hoằng Hóa (24/7/1945) để đề ra phương hướng lãnh đạo nhằm đẩy mạnh phong trào cách mạng trong tỉnh tiến lên một bước mới.

Hội nghị này có ý nghĩa rất to lớn và trọng đại đối với phong trào cách mạng Thanh Hóa. Bởi chính nơi này, Tỉnh ủy Thanh Hóa đã quyết định phát lệnh tổng khởi nghĩa, lãnh đạo quần chúng nhất tề nổi dậy giành chính quyền về tay cách mạng.

Nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, chính quyền và Nhân dân nơi đây đã xây dựng nhà truyền thống cách mạng xã Thiệu Toán.

Nhà truyền thống được xây dựng trong khuôn viên rộng rãi với hồ sen thơm ngát, hiện vẫn đang lưu giữ nhiều tư liệu quý về một thời kỳ đấu tranh cách mạng của cha ông cũng như hình ảnh cán bộ tiêu biểu hoạt động trước cách mạng.

Nhà truyền thống cách mạng xã Thiệu Toán.

Phát huy truyền thống cách mạng của quê hương, Đảng bộ và Nhân dân thôn Toán Tị, xã Thiệu Toán hôm nay đang viết tiếp bản hùng ca trong thời bình, quyết tâm xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh, văn minh, xứng đáng với những máu xương mà cha ông đã để lại ngày hôm qua trên mảnh đất này.

Quỳnh Anh (Tổng hợp)/Ảnh Tư liệu