Xuân về bản Thổ

Khi đất trời khẽ chuyển mình trong làn gió xuân, Tết cổ truyền cũng lặng lẽ gõ cửa từng nếp nhà của đồng bào Thổ. Bên bếp lửa hồng, người già chậm rãi nhắc lại phong tục xưa, con cháu quây quần lắng nghe câu chuyện về cội nguồn dân tộc – nơi mùa xuân bắt đầu từ ký ức và sự tiếp nối.

Những lời răn dạy mộc mạc của thế hệ đi trước là sợi dây bền chặt nhắc nhở con cháu gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng bào dân tộc Thổ chiếm phần đông dân số xã Như Xuân. Những năm qua, địa phương luôn duy trì tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ tạo không gian để người dân cùng nhau ôn lại phong tục, tập quán tốt đẹp của cha ông. Những hoạt động ấy không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần trong những ngày đầu năm mới, mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc Thổ giữa nhịp sống hiện đại.

Những tiết mục văn nghệ đặc sắc được biểu diễn trong lễ hội, ngày Tết vừa thắp lên niềm vui trong lòng người dân địa phương, vừa góp phần gìn giữ những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Thổ xã Như Xuân.

Trong không gian văn hoá ấy, chị Trần Thị Ngọc Tú (sinh năm 1991) ở thôn Thấng Sơn là gương mặt quen thuộc tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng của xã Như Xuân. Dù là người dân tộc Kinh nhưng khi về làm dâu nơi đây, bằng tình yêu dành cho văn hóa truyền thống, chị tích cực tham gia các hoạt động của Câu lạc bộ Văn hóa dân tộc Thổ. Chị học từng điệu múa, từng nhịp cồng chiêng, say mê với những trò chơi dân gian đã gắn bó bao đời với bản làng. Không chỉ dừng lại ở niềm yêu thích cá nhân, chị còn kiên trì vận động đoàn viên, thanh niên cùng tham gia gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Nhờ đó, các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa dân tộc Thổ ngày càng hoạt động nền nếp, thường xuyên giao lưu, gặp gỡ trong những dịp lễ hội, Tết cổ truyền, góp phần thắp lên ngọn lửa văn hóa của cộng đồng.

“Văn hóa của bà con mình hay và đẹp lắm. Mình còn trẻ thì cố gắng học, cố gắng tham gia để sau này còn truyền lại cho con cháu. Chỉ mong sao những điệu múa, tiếng cồng chiêng này lúc nào cũng còn vang trong bản làng”, chị Tú chia sẻ.

Chị Trần Thị Ngọc Tú cùng bà con thôn Thấng Sơn chuẩn bị cho những hoạt động vui Xuân thêm phần hấp dẫn.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Như Xuân, bảo tồn văn hóa dân tộc Thổ là việc làm lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng. Xã luôn khuyến khích người dân, đặc biệt là lớp trẻ, tham gia các câu lạc bộ văn hóa, học lại các điệu múa, tiếng cồng chiêng, trò chơi dân gian. Khi người dân còn yêu, còn tham gia thì văn hóa còn sống trong đời sống hằng ngày của thôn làng.

Dẫu tuổi cao, những người con dân tộc Thổ vẫn đau đáu giữ hồn văn hóa bản làng.

Tết cổ truyền có vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa của đồng bào Thổ, là dịp để mỗi gia đình hướng về cội nguồn gắn kết cộng đồng. Từ ngày 25 tháng Chạp, các gia đình làm lễ tạ ơn tổ tiên, thành kính dâng nén hương thơm, gửi gắm lòng biết ơn với đấng sinh thành và cầu mong một năm mới bình an, no ấm. Những ngày 27, 28 tháng Chạp, người người tất bật quét dọn, sửa sang nhà cửa, lau chùi bàn thờ tổ tiên.

Với đồng bào Thổ, nhà cửa phải sạch sẽ, tươm tất thì năm mới mới hanh thông, thuận hòa. Người lớn tất bật chuẩn bị lễ Tết, trẻ nhỏ háo hức mong chờ bộ quần áo mới, còn thanh niên thì say sưa tập hát, tập múa cho đêm giao lưu đầu năm mới. Tất cả hòa vào nhau, nơi niềm tin và hy vọng về năm mới đủ đầy đang lan tỏa trong từng ánh mắt, nụ cười của người dân.

Những bước chân nhịp nhàng trong các buổi tập luyện thể hiện sự gìn giữ và tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ nghi lễ cúng tổ tiên, cách bày biện mâm cỗ, đến trang phục truyền thống, lời ăn tiếng nói trong ngày Tết... tất cả đều toát lên sự mộc mạc, chân tình của người Thổ. Chính sự gìn giữ ấy đã làm nên mùa xuân vừa ấm áp nghĩa tình và bền chặt cội nguồn, để mỗi người con dân tộc Thổ thêm tự hào và gắn bó với quê hương mình.

Xuân về cũng là dịp để bản sắc văn hóa được tôn vinh và gìn giữ. Trong những ngày Tết, đồng bào Thổ khoác lên mình trang phục truyền thống mộc mạc, kín đáo – gam màu của đất đai và hoa trái gợi nhớ núi rừng quê hương. Chiếc váy giản dị, ít hoa văn thêu dệt; phụ nữ đội khăn vuông trắng gấp gọn trên đầu thay cho nón mũ. Những năm gần đây, trang phục lễ, Tết được điểm thêm sắc đỏ nâu, thắt lưng xanh, yếm trắng hoặc hồng, khăn đính kim sa lấp lánh – vừa giữ hồn xưa, vừa mang hơi thở tươi vui của cuộc sống mới.

Giữa không gian xuân rộn ràng ấy, những làn điệu dân ca cổ như đu đu điềng điềng, tập tính tập tang, dạ ơi... lại ngân vang giữa bản làng. Tiếng hát mộc mạc mà sâu lắng, kể chuyện tình yêu đôi lứa, nghĩa vợ chồng, tình quê hương đất nước. Cùng với đó là tiếng nhạc cụ truyền thống, những trò chơi dân gian, những buổi giao lưu văn nghệ đầu năm – tất cả tạo nên bức tranh Xuân đậm đà bản sắc.

Những làn điệu ca ngợi Đảng, Bác Hồ được đồng bào dân tộc Thổ cất lên trong không khí hân hoan đón xuân mới.

Dẫu cuộc sống hôm nay đã nhiều đổi thay, nhưng xuân ở bản Thổ vẫn vẹn nguyên những giá trị truyền thống tốt đẹp. Để rồi trong mỗi người con dân tộc Thổ, hồn cốt văn hóa quê hương vẫn được nuôi dưỡng, tiếp nối, trở thành điểm tựa tinh thần để cùng nhau đoàn kết, chung sức xây dựng quê hương ngày càng ấm no, khởi sắc.

Hà Hồng