Bánh mì: “Đại sứ văn hóa” kết nối Việt Nam với thế giới

Từ một món ăn đường phố bánh mì đang được nhìn nhận như một biểu tượng văn hóa, một di sản ẩm thực mang bản sắc riêng.

Trong khuôn khổ Lễ hội Bánh mì Việt Nam lần thứ 4, tọa đàm khoa học “Bánh mì Việt Nam: Từ giá trị di sản ẩm thực đến định vị thương hiệu toàn cầu” đã mở ra nhiều góc nhìn sâu sắc về hành trình của món ăn tưởng như bình dị này. Từ câu chuyện lịch sử, quá trình bản địa hóa đến chiến lược vươn tầm quốc tế, các chuyên gia đều chung nhận định: bánh mì Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một thương hiệu toàn cầu nếu được đầu tư đúng hướng.

Từ chiếc baguette Pháp đến bản sắc Việt

Giá trị của bánh mì Việt Nam không chỉ nằm ở hương vị quen thuộc mà còn ở câu chuyện văn hóa, ở ký ức và sự gắn bó của nhiều thế hệ người Việt.

Theo GS.TS. Eric Jose Olmede Panal (Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh), người Pháp mang baguette đến Việt Nam, nhưng chính người Việt đã tạo nên một phiên bản hoàn toàn khác biệt. Người Việt không thay đổi bản chất của bột mì hay men, mà thay đổi cách tư duy về việc kết hợp chúng với nguyên liệu bản địa để tạo ra một thực thể mới, linh hoạt và gần gũi hơn với đời sống hiện đại.

GS.TS. Eric Jose Olmede Panal cho rằng, người Pháp đã mang bánh mì đến Việt Nam nhưng chính người Việt đã khiến bánh mì trở nên sống động và phù hợp với đời sống hiện đại

Điểm tạo nên sự khác biệt của bánh mì Việt Nam nằm ở hệ thống gia vị đối trọng. Nếu sandwich Pháp thiên về vị béo của bơ và vị mặn của thịt, thì bánh mì Việt Nam lại tạo nên sự cân bằng tinh tế bằng vị chua của đồ chua, vị cay của ớt tươi, hương thơm của rau mùi cùng lớp vỏ giòn đặc trưng.

Theo CNN Travel, bánh mì được đánh giá là món sandwich được yêu thích hàng đầu thế giới nhờ sự cân bằng vị giác gần như hoàn hảo. Không đơn thuần là sự thêm bớt nguyên liệu, đó còn là triết lý ẩm thực về sự hài hòa âm dương, giúp bánh mì Việt Nam xác lập vị thế riêng trên bản đồ ẩm thực quốc tế.

Tiến sĩ Nguyễn Phước Hiền - Trưởng ban đào tạo Hiệp hội Du lịch TP Hồ Chí Minh - cho rằng, bánh mì không chỉ là món ăn mà còn là một phần ký ức tập thể của người Việt. Từ khi du nhập vào Việt Nam đầu thế kỷ 19, bánh mì đã trải qua quá trình “truyền nghề” tự nhiên trong xã hội. Qua từng giai đoạn, món ăn này luôn được sáng tạo, biến đổi linh hoạt để phù hợp với khẩu vị cộng đồng, từ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng cho đến các vùng nông thôn.

Bánh mì baguette đã được biến tấu một cách linh hoạt

PGS.TS. Phan An Tú - Trưởng Khoa Văn hóa học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP Hồ Chí Minh) - phân tích thêm, thành công của bánh mì Việt Nam nằm ở “sức mạnh nội sinh” và khả năng bản địa hóa rất mạnh mẽ. Trong khi nhiều quốc gia thuộc địa khác từ chối bánh mì phương Tây vì rào cản văn hóa hoặc tôn giáo, người Việt chủ động tiếp nhận rồi biến chiếc baguette thành một sản phẩm gắn chặt với văn hóa đường phố và đời sống thường nhật.

Chính sự linh hoạt ấy đã giúp bánh mì Việt vừa giữ được hồn cốt quê hương, vừa trở thành món ăn mà thực khách quốc tế dễ dàng tiếp nhận.

Bánh mì Việt Nam tạo nên sự cân bằng tinh tế khi có thêm ớt và đồ chua (Ảnh: Sở Du lịch)

Định vị thương hiệu toàn cầu

Nếu Nhật Bản có sushi, Hàn Quốc có kimchi, thì nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng bánh mì trở thành một “đại sứ văn hóa”.

Bà Trần Thị Hiền Minh, Chủ tịch Liên chi hội Đầu bếp TP Hồ Chí Minh, nhận định bánh mì Việt Nam đang sở hữu tiềm năng rất lớn để trở thành 1 di sản văn hóa ẩm thực mang tầm quốc gia. Đây là sản phẩm hội tụ sự giao thoa Đông - Tây, vừa mang tính quốc tế vừa đậm đặc bản sắc văn hóa đường phố Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần một chiến lược bài bản từ nguyên liệu, sản xuất đến phân phối. Việc chuẩn hóa là điều kiện cần để bánh mì có thể vươn ra thị trường quốc tế với chất lượng đồng bộ và ổn định. Dù vậy, bà Minh cũng nhấn mạnh việc chuẩn hóa không đồng nghĩa với đồng hóa máy móc. Những công thức gia truyền, hương vị riêng của từng gia đình, từng lò bánh chính là phần “hồn” cần được giữ lại. Bánh mì Việt Nam khi bước ra thế giới phải giữ được cái chất riêng của người Việt, đó mới là yếu tố cốt lõi tạo nên thương hiệu.

Nhiều tham luận đầy tâm huyết đã được trình bày tại hội thảo

Một trong những thách thức lớn nhất được chỉ ra tại tọa đàm là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất và bảo quản tại các xe bánh mì là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ thương hiệu. Đồng quan điểm, nhà nghiên cứu Nhâm Hùng cho rằng Lễ hội Bánh mì cần được nâng tầm về quy mô thông qua việc kết nối với các thành phố lớn trên cả nước.

TS Nguyễn Phước Hiển đề xuất cần xây dựng đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu sâu sắc về văn hóa bánh mì, kết nối món ăn này vào các tour du lịch chuyên nghiệp và các sự kiện quy mô lớn. Trong bối cảnh hội nhập, việc phát triển bánh mì không thể dừng lại ở khía cạnh ẩm thực thuần túy mà phải nâng tầm thành chiến lược quốc gia. PGS. TS. Phan Anh Tú khẳng định giá trị tinh thần của bánh mì quan trọng hơn giá trị vật chất bởi khả năng lan tỏa bản sắc dân tộc.

Đại cảnh bông lúa tượng trưng cho văn hóa Việt được làm từ bánh mi tại Lễ hội Bánh mì lần thứ 4

Chiếc máy bay khổng lồ được làm từ bánh mì thể hiện khát vọng đưa bánh mì Việt đi khắp thế giới

Các chuyên gia thống nhất rằng cần xây dựng những “câu chuyện văn hóa” giàu cảm xúc xoay quanh lịch sử khởi nghiệp và tâm huyết của nghệ nhân thay vì chỉ bán một món ăn đơn thuần. Chiến lược này phải tận dụng tối đa sức mạnh của công nghệ số để đưa câu chuyện bánh mì tiếp cận hàng triệu người trên toàn cầu. Việc khai thác kho tàng tri thức dân gian trong công cuộc phát triển công nghiệp văn hóa cũng đòi hỏi sự tinh tế: vừa phải giữ những bí quyết gia truyền, vừa phải khéo léo quảng bá những giá trị tiêu biểu để viết nên một chương mới đầy tự hào cho bánh mì Việt trên bản đồ ẩm thực thế giới.

Nguồn: https://vtv.vn/banh-mi-dai-su-van-hoa-ket-noi-viet-nam-voi-the-gioi-100260426082748241.htm