Cây keo trên vùng đồi Xuân Bình

Những ngày này, trên các triền đồi ở xã Xuân Bình, tiếng máy cưa, tiếng xe vận chuyển gỗ keo nối nhau vang vọng từ sáng sớm. Tại thôn Xuân Phú, nhiều hộ dân đang bước vào vụ thu hoạch keo sau gần 4 năm chăm sóc. Từ những vùng đất trước đây chủ yếu trồng mía, sắn hiệu quả thấp, nay màu xanh của keo đã phủ kín các sườn đồi, trở thành nguồn sinh kế quan trọng của hàng nghìn hộ dân miền núi.

Bà con thôn Xuân Phú, xã Xuân Bình thu hoạch keo nguyên liệu.

Ở thôn Xuân Phú, hộ trồng keo nhiều nhất là gia đình ông Ngân Văn Quân với gần 20ha. Trung bình mỗi hộ dân trong thôn hiện có từ 1 - 2ha keo. Theo ông Lê Văn Bình, Bí thư chi bộ, Trưởng thôn Xuân Phú, người dân địa phương bắt đầu chuyển sang trồng keo cách đây hơn 10 năm. Trước đó, phần lớn diện tích đất đồi được sử dụng để trồng mía, sắn nhưng hiệu quả kinh tế thấp, đầu ra bấp bênh. Khi nhận thấy cây keo phát triển phù hợp với điều kiện đất đồi, lại ít vốn đầu tư, chu kỳ thu hoạch nhanh, bà con đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng rừng. Ông Lê Văn Bình cho biết, riêng gia đình ông hiện đang trồng khoảng 3ha keo. Với cây keo, chi phí đầu tư không quá lớn, chủ yếu tập trung ở khâu giống và làm đất ban đầu. Trung bình 1ha keo cho sản lượng từ 150 - 180 tấn gỗ nguyên liệu. Hiện giá keo dao động từ 1,4 - 1,6 triệu đồng/tấn, giúp người dân có nguồn thu nhập tương đối ổn định. Không chỉ tạo nguồn thu cho các hộ trồng rừng, cây keo còn tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, với mức thu nhập trung bình từ 450 - 500 nghìn đồng mỗi ngày công. Cùng với lực lượng khai thác, nghề vận chuyển keo cũng giúp nhiều lao động có thêm thu nhập. Anh Hà Văn Vân, thôn Hào, xã Xuân Bình chuyên vận chuyển keo cho các cơ sở thu mua trên địa bàn huyện Như Xuân cũ. Mỗi chuyến xe vận chuyển khoảng 20 tấn keo nguyên liệu. Sau khi trừ chi phí xăng dầu và các khoản phát sinh, mỗi chuyến anh còn thu nhập khoảng 300 - 500 nghìn đồng.

Từ sự phát triển mạnh của vùng nguyên liệu, nhiều cơ sở chế biến lâm sản cũng được hình thành tại địa phương. Trong đó có Công ty Cổ phần Đầu tư sản xuất và thương mại LHD, đóng tại thôn Nhà Máy, xã Xuân Bình. Doanh nghiệp này bắt đầu thu mua keo nguyên liệu từ năm 2022, với vùng nguyên liệu chủ yếu ở khu vực huyện Như Xuân cũ. Ông Vũ Đình Quang, phụ trách thu mua nguyên liệu của công ty cho biết, trung bình mỗi tháng đơn vị thu mua từ 5.000 - 10.000 tấn keo nguyên liệu. Sản phẩm sau chế biến gồm dăm gỗ, gỗ ghép thanh, phục vụ sản xuất giấy và xuất khẩu. Công ty đã đầu tư hệ thống máy cưa xẻ, máy băm dăm, dây chuyền sản xuất gỗ ghép thanh và xưởng sấy gỗ trên diện tích khoảng 2,7ha. Theo ông Quang, sự phát triển của vùng nguyên liệu keo giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung phục vụ sản xuất. Hiện, công ty tạo việc làm cho khoảng 100 lao động địa phương với mức thu nhập bình quân từ 5 đến hơn 10 triệu đồng/người/tháng tùy theo vị trí công việc. Hoạt động thu mua nguyên liệu hiện cũng gặp không ít khó khăn. Việc thực hiện các chính sách thuế mới khiến thủ tục chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đòi hỏi nhiều loại giấy tờ hơn trước. Khi mua nguyên liệu từ 5 triệu đồng trở lên, bên mua phải thanh toán qua tài khoản ngân hàng và có hồ sơ chứng minh nguồn gốc đất, vùng nguyên liệu. Trong khi đó, nhiều hộ dân miền núi vẫn chưa quen với các thủ tục hành chính, chưa có tài khoản ngân hàng hoặc thiếu giấy tờ liên quan đến quyền sử dụng đất, khiến việc hoàn thiện hồ sơ bị kéo dài. Bên cạnh đó, giá xăng dầu tăng đẩy chi phí vận chuyển và sản xuất lên cao, ảnh hưởng đến hoạt động của cả doanh nghiệp và người dân. Thị trường tiêu thụ lâm sản thời gian qua cũng chịu tác động từ tình hình kinh tế thế giới, khiến giá nguyên liệu có thời điểm biến động mạnh.

Hiện, toàn xã Xuân Bình có 28 thôn, hơn 18.000 nhân khẩu với khoảng 3.700 hộ dân. Ông Trịnh Xuân Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Bình chia sẻ: Trong giai đoạn hiện nay, địa phương xác định phát triển lâm nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Nghị quyết số 01-NQ/ĐU ngày 22/8/2025 của Đảng bộ xã Xuân Bình nhiệm kỳ 2025-2030 xác định mục tiêu phát triển lâm nghiệp theo hướng bền vững gắn với bảo vệ môi trường; đẩy mạnh trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng, phòng, chống cháy rừng, giữ vững tỷ lệ che phủ rừng đạt 69%. Trong định hướng phát triển đó, cây keo được xác định là cây lâm nghiệp chủ lực của địa phương.

Hoạt động sản xuất, chế biến keo của Công ty Cổ phần Đầu tư sản xuất và thương mại LHD tại thôn Nhà Máy, xã Xuân Bình.

Theo thống kê, hiện toàn xã có khoảng 5.444ha cây lâm nghiệp, trong đó diện tích keo là 3.679,7ha với khoảng 1.866 hộ tham gia. Từ năm 2009 đến nay, diện tích keo trên địa bàn liên tục tăng, trung bình mỗi năm có thêm khoảng 300 - 400ha đất được chuyển đổi sang trồng keo. Một số thôn có diện tích keo lớn như Xuân Phú, Xuân Hợp, Sim, Mơ, Xuân Khánh, Đồng Trình, Nghịu, thôn 10, thôn 6, thôn 7, thôn 13 và thôn 3. Theo đánh giá của địa phương, cây keo phù hợp với điều kiện đất đồi nghèo dinh dưỡng, dễ trồng, sinh trưởng nhanh, vốn đầu tư không quá lớn và có chu kỳ khai thác từ 3 - 5 năm. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 30 - 35 triệu đồng/ha. Ngoài hiệu quả kinh tế, việc phát triển cây keo còn góp phần giải quyết việc làm, giảm tỷ lệ hộ nghèo và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.

"Thu nhập bình quân đầu người hiện đạt khoảng 61,9 triệu đồng/năm, vượt 103% so với mục tiêu nghị quyết đề ra. Riêng cây keo đóng góp khoảng 118,3 tỷ đồng, chiếm hơn 54% giá trị sản xuất của ngành nông, lâm nghiệp trên địa bàn. Năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 4,98% xuống còn khoảng 2,58%. Để phát triển bền vững, địa phương đang định hướng chuyển dần từ khai thác gỗ nhỏ sang phát triển rừng gỗ lớn nhằm nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất rừng, đồng thời khuyến khích người dân kết hợp chăn nuôi, trồng dược liệu hoặc nuôi ong dưới tán rừng để tăng thêm thu nhập", ông Trịnh Xuân Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Bình cho biết.

Ở Xuân Bình, cây keo đang phủ xanh ngày càng nhiều vùng đất. Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân, cây keo còn mở ra hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với chế biến và tạo việc làm tại chỗ. Trên những triền đồi xanh ngút ngàn ấy, nhiều hộ dân miền núi đang từng bước xây dựng cuộc sống ổn định từ chính màu xanh của rừng.

Bài và ảnh: Ngọc Huấn