Hương vị trà quýt hoi

Đến Pù Luông mùa này, cùng với được thưởng thức các đặc sản như mật ong rừng, trâu gác bếp, rượu cần... du khách còn được nhâm nhi tách trà quýt hoi.

Cứ vào dịp cuối năm, mùa quýt hoi chín vàng lại đến mang đến mùi thơm dịu nhẹ cho từng khu vườn và từng góc nhỏ trong mỗi không gian bàn trà của những nếp nhà sàn ở Pù Luông. Thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho nơi đây nguồn tài nguyên phong phú với những cánh rừng hoang sơ, hệ động thực vật đa dạng... và từ xa xưa đã có những cây quýt mọc tự nhiên.

Khi nơi đây còn hoang sơ, những người đi rừng đã biết lấy những quả quýt chín về ăn và làm thuốc. Dần dần những hạt quýt sau khi người ăn hoặc chim chóc ăn thả xuống mọc tự nhiên khắp nơi, trở thành cả đồi quýt. Người dân miền núi gọi đó là cây quýt hoi. Ở Pù Luông có nhiều cây đã to, cao tới cả chục mét, người dân gọi đó là cây quýt cổ thụ. Giống quýt này độc đáo với loại quả to bằng chén trà loại nhỏ, khi chín ngả màu vàng cam, vỏ hơi sần sùi rất dễ bóc. Vỏ quýt hoi được đưa vào các bài thuốc nam trị ho, nhiễm lạnh, cảm cúm hoặc phơi khô hãm nước uống vào mùa đông để giữ ấm cơ thể; lá quýt thì được làm hương liệu cho một số món ăn, nhất là món kho của người miền núi.

Từ nguồn nguyên liệu chính là những quả quýt chín vàng nhỏ xinh, người dân nơi đây đã làm nên trà quýt hoi, đặc sản Pù Luông. Chúng tôi đến nhà anh Hà Văn Thương, trưởng bản Báng, xã Pù Luông, khi vợ chồng anh đang cùng nhau hái quýt hoi ở khu đồi sau nhà. Đang vào chính vụ nên mỗi ngày vợ chồng anh thu được khoảng 100kg quýt hoi. Một phần quýt tươi sẽ được thương lái đến thu mua tại vườn với giá 15.000 đồng/kg. Phần còn lại sẽ được anh sử dụng để làm trà quýt hoi theo cách làm hoàn toàn thủ công từ xa xưa ông bà để lại đó là lấy vỏ quýt, thái nhỏ, phơi se se lại một nắng rồi rang vàng. Quá trình rang vỏ quýt phải nhỏ lửa để vỏ quýt không mất đi nhiều tinh dầu. Vỏ quýt sau khi rang khô sẽ có mùi thơm đặc trưng được cho vào từng hũ thuỷ tinh nhỏ đậy kín lại để dùng quanh năm.

Trà quýt hoi giờ đây không chỉ được sử dụng trong từng gia đình ở Pù Luông mà còn có mặt ở những khu du lịch nghỉ dưỡng, những không gian sang trọng. Lương Thuỳ Linh, một cô gái xinh đẹp người Thái làm phục vụ bàn tại Homestay Mạnh Cường khéo léo rót nước, pha trà quýt hoi mời chúng tôi. Cách pha trà quýt hoi cũng khá đơn giản. Chỉ cần thả chừng 5 đến 7 sợi vỏ quýt khô vào cốc, rót nước đun sôi vào, thế là đã có một ly trà thơm mùi đặc trưng ấm nóng mời khách. Thường thức ly trà quýt hoi giữa trời lạnh, ngắm phong cảnh núi rừng, tôi có cảm giác như người đã ấm lên và câu chuyện làm du lịch ở Pù Luông bên ly trà quýt hoi lại rôm rả hơn. Ở bàn bên cạnh, một cặp vợ chồng người nước ngoài đến du lịch tại đây vừa ăn sáng cũng đang thong thả nhâm nhi ly trà quýt hoi với vẻ rất hài lòng.

Ngoài sản phẩm trà quýt hoi, người dân địa phương còn chế biến vỏ quýt hoi thành thảo dược và thức uống mang hương vị vùng núi cao như: vỏ quýt ngâm mật ong rừng, rượu quýt hoi. Hiện nay, trà quýt hoi đã vượt qua không gian bản làng Pù Luông theo chân những khách du lịch đi khắp muôn nơi.

Để việc sản xuất trà quýt hoi được mở rộng hơn, ngoài việc các hộ dân tự làm tại gia đình với quy mô nhỏ lẻ, công ty TNHH Puluong Cuisine đã thu mua quýt của người dân về sản xuất trên dây chuyền hiện đại. Quýt sau khi thu mua về được rửa qua nước sạch, để ráo nước và tách vỏ. Vỏ quýt sẽ được sấy khô, đưa vào máy cắt sợi và tiếp tục đưa vào sấy ở nhiệt độ thấp một lần nữa để cho ra thành phẩm trà quýt hoi.

Trà đạt tiêu chuẩn phải giữ được màu sắc, tinh dầu và hương vị đặc trưng. Múi quýt cũng sẽ được chế biến thành siro trị ho; phụ phẩm còn lại của múi quýt được dùng làm chất tẩy rửa. Hiện nay, trà quýt hoi cũng như các sản phẩm chế biến từ quýt của Công ty TNHH Puluong Cuisine được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến. Những người dân ở Pù Luông cũng đang cố gắng vừa áp dụng cách làm truyền thống trong chế biến và đóng gói bằng việc in tem, nhãn hiện đại để sản phẩm bắt mắt hơn với khách du lịch.

Trong câu chuyện với chúng tôi bên tách trà quýt hoi, bà Bùi Thị Hoa, Bí thư Đảng ủy xã Pù Luông, trăn trở làm thế nào để phát triển và xây dựng thương hiệu trà quýt hoi, bởi nếu so sánh với trà Phổ Nhĩ thì trà quýt hoi có hương vị thơm ngon không kém lại là thảo dược rất tốt cho sức khoẻ. Trong định hướng phát triển du lịch của xã, cây quýt hoi và trà quýt hoi đang được quan tâm mở rộng diện tích trồng và xây dựng thương hiệu để tương xứng với tiềm năng du lịch của Pù Luông.

Minh Thuý