Huyền thoại trên sóng biển Đông (Bài 2):

Sứ mệnh vinh quang

Để tạo điều kiện thuận lợi cho Đoàn 759 hoàn thành tốt nhiệm vụ, ngày 24/1/1964, Bộ Tổng tham mưu đồng ý với đề nghị của Hải quân đổi tên Đoàn 759 thành Đoàn 125. Từ đây, Đoàn tàu Không Số bước sang giai đoạn vận chuyển hiệu quả nhất.

Cựu chiến binh Vũ Trung Tính (phía trước, bên trái) chiến sĩ thi đua Đoàn 125 chụp ảnh cùng đồng đội tháng 7/1967.

Chiến công, sự hi sinh khốc liệt và những màn đấu trí vô song

Chuyến đi của Tàu 56 vào Bà Rịa tháng 11/1964 đã kịp thời cung cấp vũ khí cho chiến dịch Bình Giã, góp phần giải phóng một vùng rộng lớn phía Đông Bắc Sài Gòn, làm phá sản hoàn toàn chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của Mỹ - Ngụy. Một người con của đất biển Sầm Sơn, Thanh Hóa có mặt trong chuyến đi này, tiếc rằng ông đã mất do tuổi già cách đây không lâu, đó là cựu chiến binh Văn Đình Nhu. Ngay trên hành trình quay về, nghe tin chiến thắng Bình Giã, cả tàu náo nức vì biết vũ khí mình vận chuyển vào đã góp phần làm nên chiến công này.

Thăm Khu Di tích Vũng Rô nằm dưới chân Đèo Cả, tỉnh Phú Yên cũ (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk), chúng tôi gặp Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân (LLVTND) Hồ Đắc Thạnh, nguyên Thuyền trưởng Tàu 41. Ông đã chỉ huy Tàu 41 ba lần cập bến thành công. Tuy nhiên, đầu tháng 2/1965, Tàu 143 cập bến Vũng Rô giao hàng xong quay ra thì bị địch phát hiện, phải đánh bộc phá hủy tàu, hủy hàng và phá vòng vây rút lui.

Tám tháng sau, Tàu 42 đã thực hiện thành công chuyến đi mở đường sau sự kiện Vũng Rô. Cựu chiến binh (CCB) Vũ Trung Tính (quê miền đất biển Tĩnh Gia, nay là phường Ngọc Sơn, Thanh Hóa) tham gia chuyến đi, đã cùng đồng đội đấu trí cam go với kẻ địch trên hành trình này. Gặp máy bay Mỹ, anh em nghĩ ra một mẹo, đưa một chiến sĩ cao to, da ngăm đen lên boong tàu đóng giả “Tây” để đánh lừa địch. CCB Vũ Trung Tính là một trong những nhà hàng hải cừ khôi với biệt tài “ngắm sao trời dò đường đi”, bởi vậy ông thường được điều động tham gia những chuyến “mở đường” quan trọng. Là Chủ tịch Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa nhiều năm, ông đã chọn đúng ngày kỷ niệm của Đoàn tàu Không Số, ngày 23/10/2025, để về với tổ tiên và những đồng đội đã khuất của mình.

Những khúc tráng ca trên sóng dữ

Sau sự kiện Vũng Rô, dù đã có những chuyến đi thành công, nhưng việc vận chuyển hàng vào Nam vẫn có rất nhiều khó khăn tổn thất. Đặc biệt năm 1966 có nhiều chuyến tàu gặp nạn. Như Tàu 69 vòng vèo tới 8 ngày vẫn bị địch bám theo phải quay về; sau đó đi chuyến thứ 2 vào được nhưng gặp địch phải chiến đấu ác liệt, tàu bị hư hỏng nặng và mãi mãi nằm lại ở rạch Xẻo Già, trong rừng đước Rạch Gốc, Cà Mau. Tàu 100 đi sau Tàu 69 vào đến Cà Mau cũng gặp địch, bị đánh chìm ở Rạch Già. Tiếp đó, Tàu 187 vào Trà Vinh, khi gặp địch anh em kịp rút lên bờ nhưng tàu và vũ khí bị địch thu giữ. Tàu 41 vào Quảng Ngãi giao hàng xong quay ra bị mắc cạn nên phải hủy tàu để đảm bảo bí mật, 2 đồng chí hi sinh, số anh em còn lại vượt Trường Sơn 4 tháng mới về đến miền Bắc. Tàu 43 đi Khu 5, giữa đường gặp địch cũng phải quay về...

Dù phải đối mặt với nhiều gian khó, hiểm nguy hơn, sự hi sinh cũng to lớn hơn, Đoàn 125 vẫn ghi thêm những chiến công hiển hách. Tháng 1/1967, Đảng và Nhà nước đã trao tặng Đoàn 125 danh hiệu cao quý: Anh hùng LLVTND.

Để phục vụ Tổng tấn công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, lần lượt 4 tàu 165, 56, 43, 235 lên đường vào 4 bến khác nhau. Tàu 165 bị địch bao vây, 18 cán bộ, chiến sĩ hy sinh cùng con tàu. Tàu 56 gặp địch phải quay lại. Tàu 43 gặp địch tại Quảng Ngãi, anh em phải hủy tàu và rút lên bờ. Chuyến tàu thứ tư là Tàu 235 do thuyền trưởng Phan Vinh chỉ huy. CCB Lê Duy Mai, hiện sống ở phường Ngọc Sơn, Thanh Hóa, có mặt trong chuyến đi ấy với vai trò máy trưởng. Khi tiến vào Hòn Hèo - Khánh Hòa, tàu 235 bị 7 tàu địch bao vây. Thuyền trưởng quyết định điểm hỏa để phá hủy tàu. Thuyền trưởng Phan Vinh cùng 14 đồng chí anh dũng hy sinh, 1 người bị địch bắt tù đày. Ông Lê Duy Mai là một trong số 5 người sống sót.

Sóng không thể ghi dấu đường đi của những con tàu Không Số, nhưng ẩn sâu trong lòng đại dương bao la là xương máu của những đồng đội mãi mãi không thể trở về. Linh hồn họ hóa thân trong màu cờ đỏ, trong ánh sáng của những ngọn hải đăng, ngày đêm dẫn đường đi cho những con tàu ra khơi vào lộng.

Quyết tâm hoàn thành khát vọng thống nhất non sông

Sau Tết Mậu Thân 1968, Đoàn 125 chuyển sang phương thức vận chuyển mới. Tháng 8/1969, Tàu 42 thực hiện chuyến đi trinh sát để nắm tình hình. Sau đó, Tàu 154 thực hiện chuyến đi tái mở đường sau sự kiện Tàu 235 hy sinh ở Hòn Hèo, đưa 58 tấn vũ khí và 5 cán bộ, chiến sĩ đặc công nước vào Gành Hào, Bạc Liêu.

Mười năm trước, CCB Vũ Trung Tính đã cùng chúng tôi thăm lại địa danh Gành Hào, nơi ông cùng đồng đội đưa Tàu 154 vào giữa ban ngày, cách đồn địch chưa đầy 1km mà vẫn rút ra an toàn, ghi thêm một kỳ tích cho Đoàn tàu Không Số. CCB Vũ Trung Tính đã tham gia tới 18 chuyến đi đưa hàng vào Nam thành công, trong đó có những chuyến đi mở đường mang tính chất quyết định. Trong số 3 con tàu mà ông gắn bó, đã có 2 tàu được vinh dự tuyên dương Anh hùng LLVTND, đó là Tàu 42 và Tàu 154.

Cựu chiến binh Lê Duy Mai (giữa) cùng những đồng đội sống sót trở về sau sự kiện Hòn Hèo - Khánh Hòa.

Cuối năm 1969 đầu 1970, ta tổ chức 4 chuyến đi đều phải quay lại vì địch kiểm soát gắt gao trên biển. Tháng 5/1970, Tàu 41 tiếp tục hành trình vào Cà Mau, cung cấp vũ khí cho Khu 9 chống càn hiệu quả. Trong năm 1970, Đoàn 125 tổ chức 15 chuyến đi nhưng chỉ có 5 chuyến vào được bến, số còn lại đều phải quay về. Chưa kể trên biển các tàu còn phải chống chọi những cơn bão lớn. Những tháng đầu năm 1971, Đoàn 125 tổ chức 4 chuyến đi, song tất cả đều bị địch theo dõi, phải quay trở lại. Tàu 69 lên đường lần thứ 2, vào Bạc Liêu đã bị địch bao vây, phải chiến đấu và hủy tàu.

Từ tháng 10/1971 đến tháng 4/1972, Đoàn 125 tổ chức 20 chuyến đi, song chỉ có duy nhất 1 tàu đến đích là tàu 656, trả hàng tại Đảo Cô Công - Campuchia tiếp tế vũ khí cho bộ đội tình nguyện và lực lượng kháng chiến của nước bạn. Cố Anh hùng LLVTND Đỗ Văn Sạn (quê Sầm Sơn) là người có mặt trong rất nhiều chuyến tàu chở vũ khí vào Nam thành công, trong đó có chuyến đi cùng Tàu 656 thả hàng tại Đảo Cô Công - Campuchia, đây cũng là chuyến thắng lợi cuối cùng của Đoàn 125 trên con đường vận chuyển vũ khí vào Nam. Trong một chuyến đi khác, tàu của ông cập bến muộn so với dự kiến, để kịp thời bốc hàng trước khi trời sáng, ông đã lấy tấm gương anh hùng Ngô Thị Tuyển ở mặt trận Hàm Rồng để khích lệ hào khí cách mạng, chỉ trong vài tiếng đồng hồ mà 16 người vác hết 70 tấn hàng lên bờ.

CCB Trần Hữu Điểu sinh sống tại phường Đông Sơn, Thanh Hóa, tham gia chuyến đi tháng 4/1972, gặp địch phải hủy tàu, 16 anh em bị giặc bắt giam ở nhà tù Phú Quốc, nếm chịu mọi sự tra tấn dã man. Năm 1973, sau khi ký kết Hiệp định Pari, ông cùng đồng đội mới được trao trả.

Đến năm 1975, Đoàn 125 tiếp tục phục vụ chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tiếp đó tham gia giải phóng đảo Trường Sa, Côn Đảo, Thổ Chu, Phú Quốc..., góp phần cùng quân dân cả nước hoàn thành sứ mệnh vẻ vang đánh đuổi ngoại xâm, giành độc lập dân tộc, thống nhất Tổ quốc. Ngày 3/6/1976, Đoàn 125 đã được Đảng, Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng LLVTND lần thứ 2.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là con đường có một không hai trên thế giới, chỉ xuất hiện trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Cùng với những con đường trên đất liền, đường Hồ Chí Minh trên biển đã đưa dân tộc ta đến mùa xuân toàn thắng. Huyền thoại về đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn mãi mãi ngời sáng, tô thắm truyền thống của Hải quân Nhân dân Việt Nam anh hùng, tiếp thêm sức mạnh cho mọi thế hệ phấn đấu thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,

Bài và ảnh: Mai Anh