Xây dựng thương hiệu từ những sản phẩm bản địa

Thanh Hóa được thiên nhiên ưu đãi với điều kiện tự nhiên đa dạng, tạo nên nguồn nguyên liệu dồi dào cho sản xuất nông nghiệp và chế biến. Từ lợi thế đó, nhiều địa phương đã chủ động khai thác, phát triển và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Sản phẩm siro thảo mộc Cô Dung tham gia phiên chợ giới thiệu nông sản thực phẩm an toàn được tổ chức tại xã Hoằng Hóa.

Đến xã Thọ Long, hỏi về mô hình trồng cây rau má làm giàu, mọi người đều nhắc đến ông Lê Viết Ngọc, giám đốc HTX cây trồng và vật nuôi Đồng Ngâu. Từ một mô hình trang trại đơn thuần, ông Ngọc - một nông dân chân chất đã dám thay đổi để phát triển một sản phẩm mang thương hiệu rau má xứ Thanh. Khởi đầu của ông không phải là một chiến lược kinh doanh bài bản, mà đơn giản chỉ là những bụi rau má mọc tự nhiên ven bờ ao. Ăn thấy ngon, gia đình ông nhân giống thành những ruộng rau má quanh trang trại, rồi mang ra chợ bán. Song, chính những mùa rau được - mất, những lần mang ra chợ bán rồi lại gánh về vì ế, đã đặt ra một câu hỏi: làm sao để sản phẩm không còn phụ thuộc vào may rủi của thị trường truyền thống?

Năm 2019, ông quyết định thành lập HTX, vay vốn, đầu tư dây chuyền sản xuất bột rau má khép kín. Từ rau tươi, dễ hỏng, giá trị thấp, rau má Đồng Ngâu được “nâng cấp” thành các sản phẩm chế biến: bột rau má nguyên vị, rau má đậu xanh, rau má hạt sen, rau má ngũ vị, trà rau má... Với nguyên liệu là giống rau má cổ, lá nhỏ, vị đậm đặc trưng, cùng với công nghệ sấy lạnh giúp giữ màu sắc, hương vị và dưỡng chất, sản phẩm nhanh chóng nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng. HTX vì thế cũng trở thành mô hình tiêu biểu cho việc phát triển cây bản địa theo hướng hàng hóa. Đến nay, HTX đã mở rộng, liên kết sản xuất với các hộ dân trong xã để ổn định vùng nguyên liệu cho sản phẩm chế biến với tổng diện tích 2,5ha. Sản phẩm bột rau má nguyên chất đã được công nhận OCOP 3 sao - một “tấm giấy thông hành” quan trọng để HTX mở rộng thị trường, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại; 2 sản phẩm bột rau má đậu xanh, bột rau má hạt sen cũng được hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận OCOP.

Câu chuyện sản phẩm của siro thảo mộc Cô Dung của gia đình chị Nguyễn Thị Dung, xã Thiết Ống cũng là một câu chuyện ấn tượng trong hành trình phát triển sản phẩm bản địa. Ý tưởng khởi nghiệp, phát triển sản phẩm siro thảo mộc xuất phát từ trải nghiệm cuộc sống, từ chính căn bếp gia đình chị Dung.

Theo chị Dung, hành trình làm mẹ của chị từng gặp nhiều khó khăn, con sinh non, sức đề kháng yếu, từng gặp nhiều vấn đề về hô hấp. Từ kinh nghiệm của các bà, các mẹ truyền dạy lại, chị tìm đến những bài thuốc dân gian như: húng chanh, quất, diếp cá, lá hẹ, hoa đu đủ đực... trong vườn nhà, chưng cất thành siro cho con uống, sức đề kháng của con ngày càng tốt hơn. Khi hiệu quả được kiểm chứng, chị bắt đầu khởi nghiệp từ chính trải nghiệm của một người mẹ. Chị tìm kiếm các nguyên liệu sạch tại bản địa, nấu theo phương pháp thủ công truyền thống: nguyên liệu rửa sạch, đun lấy nước cốt, lọc bỏ bã rồi cô đặc trong nhiều giờ trên nền nhiệt nhỏ. Sản phẩm không chứa chất bảo quản, an toàn đối với sức khỏe. Chính sự “nguyên bản” của sản phẩm thảo mộc đã trở thành lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng lo ngại về hóa chất, chất bảo quản. Sản phẩm đã được công nhận OCOP 3 sao, tạo dựng được niềm tin, đặc biệt với nhóm khách hàng là các bà mẹ nuôi con nhỏ. Xa hơn, mô hình này mở ra hướng phát triển vùng nguyên liệu bản địa, giúp người dân địa phương có thêm thu nhập.

Cũng phát triển thương hiệu sản phẩm từ thiên nhiên - một cây trồng mới ở vùng ven biển, sản phẩm nước cốt hoa Atiso Ngọc Hoàn trở thành sản phẩm chủ lực của Công ty TNHH Sản xuất kinh doanh dịch vụ thương mại Hoàn Ngọc, phường Hải Lĩnh.

Atiso vốn là cây trồng mới, được du nhập từ phía Nam về trồng tại vùng đất Hải Lĩnh từ năm 2019. Những tưởng cây atiso chỉ phát triển mạnh ở những vùng khí hậu mát mẻ, đất đai màu mỡ, nhưng ở ngay những khu vườn khô cằn ven biển, cây trồng mới này đã mở ra hướng phát triển kinh tế cho người dân địa phương. Nhận thấy tiềm năng lớn và để tạo đầu ra bền vững cho những sản phẩm trồng trọt mới, công ty đã đầu tư xây dựng, lắp đặt xưởng sản xuất với những khu hầm ủ rượu, máy tinh lọc, máy chưng cất nước hoa quả... Hoa atiso đỏ được ngâm ủ thành rượu theo công nghệ gần giống rượu vang Đà Lạt; đồng thời, sử dụng cây cỏ ngọt để thay đường trong chế biến nước cốt theo thị hiếu người dùng... Với sự đầu tư máy chưng cất, chiết xuất hiện đại và thị trường tiêu thụ ổn định, sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao năm 2023 và nâng hạng 4 sao trong tháng 3/2026. Được biết, hiện nay Công ty TNHH Sản xuất kinh doanh dịch vụ thương mại Hoàn Ngọc đã mở rộng vùng nguyên liệu lên 11ha, sản lượng đạt hơn 10 tấn/năm. Công ty đang thử nghiệm đóng theo dạng lon để tiêu thụ ở phân khúc khách hàng cao hơn.

Ngày càng nhiều nông dân, HTX và doanh nghiệp mạnh dạn rời bỏ cách làm nhỏ lẻ để tiếp cận theo hướng kinh tế nông nghiệp hàng hóa, gắn với chuỗi giá trị và nhu cầu thị trường. Theo thống kê của Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM tỉnh, đến cuối tháng 3/2026, Thanh Hóa đã phát triển 674 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia, 60 sản phẩm 4 sao và 612 sản phẩm 3 sao. Đáng chú ý là trong quá trình này, nhiều chủ thể đã biết khai thác lợi thế nông sản bản địa, đầu tư bài bản từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến chế biến, bao bì, nhãn hiệu, từng bước xây dựng thương hiệu riêng. Khi sản phẩm được “kể chuyện” bằng chính nguồn gốc, chất lượng và sắc thái vùng miền, sức cạnh tranh cũng được nâng lên rõ rệt. Khi đó, mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa, mà là một “đại sứ” của vùng đất, mang theo hương vị, ký ức và niềm tự hào của quê hương đến với người tiêu dùng.

Bài và ảnh: Minh Hiền