Bánh hỏi miền Tây: Từ món ăn dân dã đến thực đơn khách sạn 5 sao

Ở miền Trung và miền Tây Nam Bộ có một loại bánh mà thoạt nhìn khá giống loại bún lá (bún sò) của miền Bắc, nhưng những sợi “bún” nhỏ hơn rất nhiều, mềm dai hơn và được ép thành từng miếng mỏng, khi ăn thường được cuộn tròn lại.

Công đoạn ép bột thành sợi và xếp thành bánh hỏi trên khay. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Đó chính là bánh hỏi - một món ăn thường được sử dụng vào những dịp cưới hỏi, lễ cúng đình chùa hay lễ giỗ ở nhiều địa phương. Trong đó, miền Trung, đặc biệt là Bình Định, Phú Yên (cũ) được xem là “quê hương” của món ăn này, còn miền Nam lại mang đến những biến tấu bánh hỏi rất phóng khoáng

Loại bánh này có thể được ăn kèm nhiều topping như thịt heo quay, thịt nướng, nem nướng, thịt heo luộc, lòng heo, chạo tôm... hay chỉ đơn giản là kết hợp với một ít mỡ hành, hành phi cũng đều đem lại hương vị rất hấp dẫn.

Nguồn gốc tên gọi bánh hỏi

Ngay từ cái tên “bánh hỏi” cũng đã gợi sự tò mò. Có nhiều cách lý giải được lưu truyền trong dân gian.

Món bánh độc đáo này được cho là xuất hiện tại vùng đất võ Bình Định từ hàng trăm năm trước. Một giai thoại khá thú vị kể rằng, khi lần đầu tiên nghệ nhân sáng tạo ra bánh đã khiến nhiều người tò mò bởi họ vốn quen với sợi bún dài hoặc bánh tráng tròn. Khi thấy miếng bánh lạ mắt được kết thành từ vô số sợi bột gạo nhỏ và mảnh đến ngỡ ngàng, ai cũng hỏi đây là bánh gì? Làm thế nào để tạo ra những sợi bánh nhỏ đến thế?

Bánh hỏi thoạt nhìn giống bún nhưng sợi nhỏ li ti và liên kết với nhau thành từng bánh nhỏ. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Cứ thế, món bánh đi đến đâu cũng khiến người ta tò mò, hỏi han. Và những người làm bánh quyết định dùng chính sự thắc mắc của thực khách để đặt tên cho bánh - bánh hỏi.

Một cách lý giải khác gắn món ăn với phong tục cưới hỏi truyền thống. Ở Bình Định (cũ) và nhiều tỉnh Nam Bộ, bánh hỏi thường xuất hiện trong các dịp giỗ chạp, cúng tế, đặc biệt là cưới hỏi.

Với kết cấu là những sợi bột gạo mỏng manh đan quyện chặt chẽ vào nhau thành từng lớp khó tách rời, bánh tượng trưng cho sự bền chặt, thủy chung gắn kết của đôi lứa. Người ta thường gọi là bánh của đám hỏi, lâu dần gọi tắt là bánh hỏi.

Quy trình sản xuất bánh hỏi

Nguyên liệu chính làm bánh hỏi là gạo tẻ, nhưng để tạo ra những sợi bột nhỏ, mềm dai và kết dính vừa đủ, người thợ phải nắm vững kỹ thuật qua nhiều công đoạn.

Gạo được ngâm, xay thành bột rồi nhồi và khuấy trên lửa để tạo độ dẻo. Khâu này đòi hỏi kinh nghiệm bởi bột quá khô sẽ khó ép thành sợi, còn quá nhão lại khiến bánh dễ bết, không giữ được hình dáng. Khi bột đạt độ thích hợp, người thợ cho vào khuôn ép thành sợi.

Khác với khuôn làm bún thông thường, khuôn bánh hỏi có những lỗ cực nhỏ. Dưới sức ép của chày, các sợi bột siêu mảnh tuôn xuống. Người làm bánh khéo léo di chuyển tấm lá chuối hoặc khay hứng để sợi bột xếp chồng, đan xen thành từng miếng mỏng. Bánh sau đó được hấp chín, để nguội là có thể dùng.

Bột bánh trong máy ép tuôn ra thành sợi nhuyễn. Người thợ thoăn thoắt dùng tay hứng và ngắt sợi thành từng cụm bánh nhỏ, đều đặn trên khay bằng tre. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Thoạt nhìn, công việc dường như chỉ là ép bột qua khuôn, nhưng để bánh có độ mịn, dai mà đứt gãy, các công đoạn phải được thực hiện đúng kỹ thuật. Người thợ cần căn chỉnh độ dẻo của bột, lực ép và cách xếp sợi. Chỉ một thao tác thiếu chính xác cũng có thể khiến bánh không đều hoặc bị đứt sợi.

Khác với bún thông thường, bánh hỏi có kết cấu gồm nhiều sợi nhỏ nằm sát nhau, tạo thành mặt bánh mỏng, mềm và xốp. Nhờ cấu trúc ấy, bánh dễ thấm mỡ hành, mỡ hẹ và nước chấm, đồng thời kết hợp hài hòa với nhiều loại thức ăn đi kèm.

Biến tấu “bánh hỏi mặt võng” độc đáo

Nếu bánh hỏi ở nhiều nơi thường được ép thành những miếng phẳng, thì tại Phong Điền (Cần Thơ), người thợ còn tạo nên một biến tấu đặc biệt: bánh hỏi mặt võng. Những sợi bột đan chéo nhau thành các ô đều đặn, trông như mắt lưới của chiếc võng, vừa đẹp mắt vừa thể hiện sự khéo léo của người làm bánh.

Để tạo được hình dáng ấy, việc ép sợi bánh cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai người. Một người dùng chày ép bột qua khuôn, người còn lại ngồi phía dưới, cầm tấm lá chuối hứng bánh. Khi những sợi bột bắt đầu tuôn xuống, người bắt bánh liên tục di chuyển tấm lá theo những đường mềm mại, điều chỉnh hướng đi của sợi bột để chúng đan vào nhau thành hoa văn mặt võng.

Động tác phải đều và chính xác. Nếu di chuyển quá nhanh hoặc quá chậm, các sợi bột sẽ không tạo được mắt lưới cân đối. Bởi vậy, ngoài kỹ thuật ép bột, người làm bánh còn cần sự khéo tay và khả năng phối hợp ăn ý.

Sau khi tạo hình, bánh được đưa đi hấp chín. Thành phẩm có bề mặt đan chéo, các sợi bột hiện rõ nhưng vẫn kết dính thành miếng bánh mềm, trắng trong, đẹp mắt.

Bánh hỏi ăn lòng heo có đủ tim, gan, cật... kèm rau thơm với nước mắm cốt me. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Hương vị bánh hỏi Phong Điền cũng có nét khác biệt. Bánh thường có vị hơi ngọt pha chút mặn nhẹ, nhờ cách nêm nếm gia vị vào bột trong quá trình chế biến. Khi ăn riêng, bánh vẫn có vị thanh dịu; khi kết hợp với mỡ hành, thịt nướng hoặc các món ăn kèm, hương vị càng thêm đậm đà.

Từ một món ăn dân dã, bánh hỏi mặt võng đã trở thành nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực địa phương. Hình thức đẹp mắt cũng cho thấy sự sáng tạo của người miền Tây khi đưa kỹ thuật thủ công vào việc tạo hình món ăn.

Thưởng thức bánh hỏi

Bánh hỏi không chỉ dùng trong lễ cưới hỏi hay giỗ chạp, cúng lễ mà có thể dùng làm món ăn sáng và là thức quà đãi khách hằng ngày.

Bánh hỏi An Nhứt được ăn kèm với thịt nướng và chả giò. (Ảnh: Hoàng Nhị/TTXVN)

Tùy các vùng miền, bánh hỏi có thể được ăn kèm thịt heo quay, thịt heo nướng, nem nướng, chạo tôm, thịt heo luộc, lòng heo, chả giò, và thậm chí có cả món bánh hỏi cháo lòng.

Với kết cấu xốp rỗng nhờ các sợi bột đan xen, bánh hỏi dễ dàng hấp thụ độ béo và vị thơm ngon của các topping, giúp món ăn có thêm nhiều tầng hương vị. Từng miếng bánh hỏi rưới mỡ hành (hoặc mỡ hẹ) thơm phức hòa quyện với vị béo của các loại nguyên liệu ăn kèm, chấm nước mắm chua ngọt rồi ăn kèm rau sống và dưa chua, thực sự trở thành một bản hòa tấu hương vị bùng nổ, làm say lòng bao thực khách.

Chính sự hấp dẫn khó cưỡng của bánh hỏi đã đưa loại bánh dân dã này trở thành phiên bản cao cấp hơn khi ngày càng được nhiều nhà hàng, khách sạn và khu nghỉ dưỡng đưa vào thực đơn để phục vụ du khách trong và ngoài nước.

Tại nhiều khách sạn và resort cao cấp ở các vùng miền trên cả nước, bánh hỏi được biến tấu linh hoạt trong thực đơn buffet sáng và bữa chính để nâng tầm trải nghiệm cho du khách.

Thay vì gói gọn trong một số món bánh hỏi truyền thống, các đầu bếp 5 sao đã khéo léo kết hợp loại bánh sợi mềm mịn này với nhiều món ăn kèm đa dạng như thịt heo nướng lụi, gà nướng mật ong, thịt nướng kim tiền, bò cuộn lá lốt hay tôm nướng tỏi... nhằm đáp ứng khẩu vị phong phú của khách quốc tế.

Mùi vị nồng của hẹ cũng được gia giảm bằng mỡ hành dịu nhẹ hoặc dầu olive thanh vị. Đặc biệt, món ăn được nâng tầm thẩm mỹ nhờ sắc màu tự nhiên từ lá dứa, lá cẩm và cách bày trí tinh tế trên mẹt tre lót lá chuối tự nhiên hay những khay, đĩa gốm Bát Tràng mộc mạc.

Sự đổi mới này không chỉ biến bánh hỏi thành một món ăn tiện lợi, ngon miệng trong các bữa tiệc mà còn biến nó thành “đại sứ văn hóa,” giúp du khách quốc tế khám phá ẩm thực Việt Nam một cách gần gũi và ấn tượng nhất./.

Theo TTXVN