Nghề thêu nơi bản nhỏ

Vượt ra khỏi ý nghĩa của một nghề phụ lúc nhàn rỗi, nghệ thuật thêu thùa tại bản Pù Đứa, xã Quang Chiểu là bản giao hưởng của ký ức và tâm hồn. Dưới đôi bàn tay của những người phụ nữ Mông, từng họa tiết hiện lên như một ngôn ngữ để kể về bản sắc văn hóa dân tộc và lịch sử cộng đồng ở vùng biên Pù Đứa.

Những người phụ nữ Mông miệt mài thêu thùa để giữ văn hoá truyền thống.

Chiều muộn, nắng nhẹ như rót mật xuống triền núi. Con đường nhỏ dẫn chúng tôi vào bản Mông Pù Đứa uốn lượn qua những nếp nhà đơn sơ, nép mình bên sườn đồi. Không ồn ào, không vội vã, bản làng hiện ra trong một nhịp sống chậm rãi, bình yên đến lạ.

Ngay trước hiên nhà, dưới ánh nắng cuối ngày, những người phụ nữ Mông ngồi quây quần, lặng lẽ thêu thùa. Người già, người trẻ, mỗi người một tấm vải, sự chăm chú hiện rõ trong ánh mắt họ, sự tập trung đến mức khiến không gian xung quanh cũng như chậm lại.

Trong số đó, chị Sung Thị Công (33 tuổi) gây ấn tượng bởi đôi tay nhanh nhẹn và khéo léo. Vừa đưa kim, chị vừa mỉm cười: “Con gái Mông lớn lên là phải biết thêu. Ngày nhỏ, mình học từ mẹ, từ bà. Lúc đầu còn vụng về, nhưng làm nhiều rồi quen, giờ cầm kim như một thói quen mỗi ngày”.

Những người trẻ cần mẫn học thêu để ngày một khéo léo hơn.

Ở Pù Đứa, nghề thêu không chỉ là công việc lúc nông nhàn. Đó còn là cách người phụ nữ gửi gắm tâm hồn vào từng tấm vải. Mỗi hoa văn không đơn thuần là họa tiết trang trí, mà là ký ức, là câu chuyện, là bản sắc văn hóa dân tộc được truyền từ đời này sang đời khác. Có những tấm vải phải mất hàng tháng trời mới hoàn thiện, nhưng với họ đó không phải là sự vất vả mà là niềm tự hào.

Sự tài tình của phụ nữ Mông đã khiến họ có thể làm ra những bộ trang phục của dân tộc mình bằng chính đôi bàn tay khéo léo. Chỉ với những kỹ thuật giản dị như thêu chéo mũi chữ “x”, thêu lát màu hay đan xen các sợi chỉ, những đôi bàn tay cần mẫn đã tạo nên những họa tiết tinh xảo nơi tay áo, cổ áo, thắt lưng. Từ đó, những bộ trang phục truyền thống dần hình thành, rực rỡ, sống động, mang đậm dấu ấn văn hóa của người Mông.

Từng đường kim, sợi chỉ được trao truyền lại qua bao thế hệ, góp phần giữ gìn văn hoá bản Mông.

Quan sát kỹ, dễ nhận ra sự phối màu trong trang phục của người Mông vừa rực rỡ vừa hài hòa. Những gam màu nóng như đỏ, vàng, xanh được kết hợp khéo léo, tạo nên vẻ nổi bật mà không hề rối mắt. Sự lựa chọn ấy không chỉ xuất phát từ thẩm mỹ, mà còn gắn với điều kiện sống xưa kia, khi người Mông thường du canh du cư trên những vùng núi cao, khí hậu khắc nghiệt. Giữa cái lạnh và sự hoang vắng của núi rừng, những sắc màu ấm áp trở thành điểm tựa tinh thần, mang lại cảm giác gần gũi, tươi sáng hơn cho cuộc sống thường nhật.

Những người phụ nữ Mông miệt mài thêu thùa.

Không chỉ dừng lại ở màu sắc, các hoa văn, họa tiết trên trang phục còn thể hiện rõ nét sự sáng tạo và gu thẩm mỹ của người phụ nữ Mông. Những đường nét trang trí mang tính biểu tượng cao, tạo nên sự khác biệt riêng so với trang phục của nhiều dân tộc khác. Hầu hết họa tiết đều lấy cảm hứng từ đời sống và thiên nhiên quen thuộc như hình tròn, hình vuông, hoa lá, mặt trời... được cách điệu thành những mảng hình sinh động, giàu ý nghĩa.

Qua từng mũi kim, sợi chỉ nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Mông được gìn gữ và trao truyền.

Mỗi họa tiết, mỗi gam màu vì thế không chỉ làm đẹp cho tấm vải, mà còn là cách người Mông gửi gắm tâm tư, ký ức và niềm tin. Đó là lời nhắc nhở về cội nguồn, về nơi cha ông đã gắn bó, đồng thời thể hiện ước vọng giản dị mà sâu sắc của đồng bào Mông, mong cuộc sống ấm no, mùa màng bội thu, bản làng yên vui, hạnh phúc.

Khi nắng dần khuất sau lưng núi, những người phụ nữ vẫn chưa rời tấm vải. Sắc màu trên nền chàm như đậm hơn trong ánh chiều muộn, mang theo cả hơi thở của núi rừng. Và giữa không gian tĩnh lặng ấy, chúng tôi chợt hiểu, ở nơi bản nhỏ này, từng mũi kim không chỉ dệt nên hoa văn, mà còn dệt nên câu chuyện về sự bền bỉ, về tình yêu văn hóa, về những con người đang lặng thầm giữ hồn cho bản Mông Pù Đứa.

Hà Hồng