“Trang thơ rút ruột mà nên”

Không gian thơ của vùng đất phố Giáng xưa, của cựu đế đô Tây Giai hiển hách, có một giọng thơ giản dị mà đau đáu nỗi quê, mà thấm đượm tình người. Đó là thơ của nhà thơ Lê Văn Sự, người con của vùng đất núi Lĩnh sông Sòi hùng vĩ đầy thi tứ.

Nhà thơ Lê Văn Sự, sinh năm 1949, tuổi con trâu. Tinh cầm của bộ cực nhọc, nhẫn nại. Phải thế chăng, ông có tuổi thơ côi cút, lam lũ. Mới ba tháng tuổi ông đã mồ côi cha. Mẹ ông mới ba mươi tuổi góa bụa nhưng cam lòng ở vậy, một đời tần tảo nuôi con.

Học xong cấp ba trường huyện, ông vào học Đại học Sư phạm 1 Hà Nội (nay là Đại học Sư phạm Hà Nội). Từ cầm phấn trên bục giảng, ông chuyển sang làm quản lý văn hóa ở địa phương, làm Chánh Văn phòng Huyện ủy, rồi làm Chủ tịch Hội Khuyến học của huyện Vĩnh Lộc (cũ) nhiều năm. Môi trường nào, tố chất con người ông cũng được trui rèn, phát lộ: Chân thành, cởi mở và trọng tình.

Xuất hiện trên thi đàn khi đã ngoại tứ tuần, nhưng ông không vội vàng, không quyết liệt, tranh đua. “Không chen lấn, chẳng so bì/ Tươi non trên mọi nẻo đi cuộc đời”. Ông cứ nhẩn nha vậy thôi, an nhiên mà bình thản “Trang thơ rút ruột mà nên”. Vậy mà cho đến nay, sau hơn 30 năm bút mực, ông đã kịp cho ra đời 12 đầu sách, gồm thơ, trường ca và nghiên cứu. “Người đàn bà ngắm trăng” (Nxb Văn học, 2025) là tập sách mới nhất trong gia tài sáng tác và nghiên cứu của nhà thơ Lê Văn Sự.

Có lẽ, rất dễ dàng nhận thấy rằng, sáng tác của nhà thơ Lê Văn Sự đa dạng về đề tài: Con người, cảnh vật, sự việc. Thơ ông đề cập mọi mặt của đời sống, mọi sự việc diễn ra thường nhật. Trong đó, đề tài quen thuộc của ông là người mẹ, người chị, người em, cổng làng, bến nước, là mưa, là trăng, là chợ quê, là nỗi đau hậu chiến... Một đề tài mà hầu hết các nhà thơ tâm đắc. Và cũng là đề tài cuốn hút người viết nhất, cả những người đã thành danh lẫn người mới bước đầu cầm bút.

Người mẹ trong thơ Lê Văn Sự là người mẹ đã sinh ra anh, rất cụ thể. Nhưng cũng là bóng dáng người mẹ của mọi vùng quê, bởi có tính khái quát và nét đặc trưng: lam lũ, giàu đức hy sinh:

Khi tắt lửa, lúc tối trời

Trăm dâu đổ một mẹ tôi, thân tằm.

...

Thương con mẹ khóa buồng xuân

Vai gầy tóc sớm màu sương giữa đời.

(Nghĩ về mẹ)

Thân cò thân vạc ven sông

Nuôi tôi, mẹ gánh bão giông

về mình.

(Lạy mẹ)

Những người phụ nữ khác trong thơ Lê Văn Sự cũng là những người chịu nhiều khổ đau, chịu nhiều

thiệt thòi:

Chất độc da cam theo chị suốt đời

Nghe tiếng trẻ nhà bên chị

bàng hoàng tỉnh giấc.

...

Tiễn cháu lên xe hoa

Nước mắt mừng vui chị khóc cả

cho mình.

(Chị tôi)

Chiến tranh lùi xa hơn ba

mươi năm

Chị tôi một mình vò võ

Sớm xuân nay chị đi tảo mộ

Mái tóc dài trắng xóa nghĩa trang...

(Chị tôi 2)

*

Người đàn bà ngắm trăng dày dặn 150 trang, với 97 bài thơ được viết trong biên độ thời gian không dài, chỉ 5 năm, từ năm 2020 đến 2025. Điều đó, cho ta thấy, sức viết của Lê Văn Sự thời điểm này rất dồi dào.

Vẫn với những đề tài quen thuộc mà Lê Văn Sự đã đề cập ở các giai đoạn trước: Những thân phận, những mảnh đời, những nỗi niềm, những tâm sự: Đời người sao lắm nổi nênh/ Ngọt ngào gió thoảng, cong vênh phủ đầy (Người đàn bà chải tóc).

Người đàn bà ngắm trăng. Ta nghe được ở đây tiếng của thời gian, tiếng của không gian. Tiếng của phận đời, tiếng của phận người. Những phận đời đâu đó quanh ta:

Không mảnh vải che thân

Ôm vào lòng búp bê tóc đỏ

Khóc, cười... như nắc nẻ

Khi lại ngân lên tiếng ru hời...

(Người đàn bà điên).

Mấy mươi năm đơn thân làm mẹ

Ngày con ra đời em hóa vọng phu

(Người đàn bà ngắm trăng)

Người đàn bà ấy có ngắm trăng đâu. Đâu còn tâm trạng để mà ngắm. Ngắm trăng chỉ dành cho người nhàn tản, phong lưu. Chị ngóng chị trông đấy. Trông ngóng mòn mỏi đấy. Đêm đêm chị nhìn về miền xa. Ở đó có một hình bóng đã trở thành niềm tin để chị chờ đợi, hy vọng.

Tên mình là gì anh chẳng nhớ

Trước mẹ cha, trước vợ

Anh ngơ ngác, hỏi ai đây.

(Anh không nhớ nổi tên mình)

Là người thừa hưởng hòa bình như bao người khác, ông đồng cảm với những người bước ra từ chiến tranh, ông thấu nỗi đau của người thương binh. Một nỗi đau mà chính người đó cũng không còn cảm nhận được.

Không trau chuốt cầu kỳ. Không bắt con chữ lộn nhào kiểu “đu dây diễn xiếc”. Câu chữ không đa ngôn ẩn ý. Không nhiều vỉa nhiều tầng. Ngôn ngữ thơ ông giản dị. Lời thơ chân thật, thậm chí đôi khi còn pha chút xuề xòa, vụng về. Nhưng mỗi khổ mỗi câu đều có sức truyền tải. Ở mỗi bài thơ, người đọc thường bắt gặp một câu chuyện, một trạng huống, một nhân cảnh... Nhưng đằng sau những câu chuyện, trạng huống ấy đôi khi là một cái gì đó xót xa, chua chát, cám cảnh... “Nhân sinh như chiếc đèn cù/ Khúc quanh định mệnh, rối mù đục trong”. “Người tỷ phú, kẻ long đong/ Chữ Tâm vẫn phải lòng vòng lối đi”. Rồi, “Lính Mạc hay Lê đều người Việt cả/ Lịch sử trên vai... Sao quá phũ phàng”. Một cái nhìn tinh tế... Có lẽ, đây chính là nguyên cớ, là sự rung cảm khiến nhà thơ nâng bút. Là thông điệp mà tác giả gửi gắm.

So với các tập thơ trước, Người đàn bà ngắm trăng đã có nỗi niềm hơn, tâm sự hơn. Đã ít đi những bài thơ sa vào kể lể, mô tả. Đã bớt đi những bài miêu tả trời mây non nước, kiểu thơ trực quan, thị giác. Câu thơ đã chín hơn, đằm hơn, ngẫm ngợi hơn.

Ai đổi muối đây

...

Câu thơ ùa ra mặn chát.

(Tiếng rao người đổi muối).

Lưa thưa sợi tóc trên đầu

Chị ngồi chải những âu sầu

thế nhân.

(Người đàn bà chải tóc)

Mắt em cười lúng liếng

Gió đại ngàn cũng say

(Uống rượu cần ở Pù Luông).

Thơ là tiếng lòng. Với nhà thơ Lê Văn Sự, đó còn là tiếng lòng rộng mở, chân chất, vị tình. Có lẽ, đó là cái làm nên thơ ông. Và lý do để bạn bè hồ hởi đón nhận thơ ông.

Tuy nhiên, cuộc chơi con chữ cũng có những khắt khe của nó. Đâu đó một số bài thơ vẫn còn những cấu tứ chưa chặt. Những câu thơ như viết vội, cần được chuốt hơn, chặt hơn, gọn hơn, gợi hơn. Nhiều bài thơ còn ở dạng thi liệu. Cũng như con người ông, có những câu thơ còn hồn nhiên đến tự nhiên chủ nghĩa, đang rất cần có sự dồn nén hơn nữa, chắt kiệt hơn nữa. Hàm súc hơn và kiệm lời hơn...

Mỗi câu thơ phải có sứ mạng, phải có chức phận thi ngôn. Và phải được sinh ra từ cảm xúc, chứ không chỉ là những tập hợp từ, tập hợp ngữ đơn thuần.

Với Người đàn bà ngắm trăng, chúng ta có một nhà thơ Lê Văn Sự với một vóc dáng mới trong làng thơ xứ Thanh.

Bài và ảnh: Lâm Bằng (CTV)