Giữ hồn Tết Việt từ những phong tục truyền thống

Tết không chỉ đến từ tờ lịch lật sang trang mới, mà còn đến từ những câu chuyện "ngày xưa", từ tiếng dao chẻ lạt, từ dáng cây nêu cao vút được dựng lên trước sân nhà... - những phong tục truyền thống tưởng chừng giản dị nhưng chứa đựng chiều sâu văn hóa và niềm tin của bao thế hệ.

Ở xã Tân Ninh, những ngày giáp Tết, không khó để bắt gặp hình ảnh các gia đình tất bật chuẩn bị gói bánh chưng. Bên mái hiên nhà rộng rãi, ông Lê Viết Công (thôn 8) cẩn thận xếp từng lớp lá dong đã rửa sạch, lau khô, đong gạo nếp đã được xóc nước lá riềng, dàn đều đỗ xanh rồi đặt miếng thịt ba chỉ đã ướp tiêu hành vào giữa. Đôi tay ông cẩn thận gấp lá, ép khuôn, buộc lạt, từng chiếc bánh vuông vức dần hiện ra như kết tinh của sự khéo léo và yêu thương.

Ông Lê Viết Công cùng con cháu quây quần gói bánh chưng.

Ông Công chia sẻ: “Bây giờ có thể ra chợ là mua được bánh chưng sẵn, đẹp và tiện lắm. Nhưng năm nào gia đình tôi cũng tự gói vài chục chiếc. Không chỉ để ăn, để cúng, mà còn để con cháu hiểu Tết là thế nào. Khi cả nhà cùng ngồi quây quần, người lau lá, người gói bánh, trẻ con thì háo hức chờ được làm chiếc bánh chưng nhỏ... Với gia đình tôi, Tết bắt đầu từ những khoảnh khắc ấy”.

... Khi cả nhà cùng ngồi quây quần, người lau lá, người gói bánh, trẻ con thì háo hức chờ được làm chiếc bánh chưng nhỏ... Với gia đình tôi, Tết bắt đầu từ những khoảnh khắc ấy

ÔNG LÊ VIẾT CÔNG, XÃ TÂN NINH

Theo ông Công, gói bánh chưng không đơn thuần là chuẩn bị một món ăn cho ngày đầu năm mới, mà là dịp để các thế hệ trong gia đình trò chuyện, kể cho nhau nghe về “Sự tích bánh chưng, bánh giày” về ý nghĩa “trời tròn - đất vuông”, về lòng biết ơn đối với tổ tiên, cha ông. “Đứa cháu lớn của tôi năm nay đang học lớp 4, cháu đã biết các công đoạn để làm nên bánh chưng, dù chưa thể gói hoàn thiện một chiếc bánh vuông vức. Nhưng chắc chắn với cháu, đây sẽ là những kỷ niệm để sau này lớn lên cháu sẽ ghi nhớ và tiếp nối truyền thống của gia đình, quê hương mỗi dịp Tết đến” - ông Công chia sẻ.

Với nhiều thế hệ người Việt, không khí gói bánh chưng không chỉ là sự chuẩn bị cho mâm cỗ ngày đầu năm, mà còn là dịp các thế hệ cùng ngồi lại, sẻ chia và trao truyền ký ức. Những đứa trẻ lần đầu được cầm dây lạt, buộc còn lỏng tay, chiếc bánh chưa thật vuông vắn nhưng ánh mắt rạng rỡ vì được góp phần vào công việc chung. Khi nồi bánh được nhóm lửa, đặt trong gian bếp củi, ánh lửa bập bùng trong những đêm cận Tết như sưởi ấm cả khoảng trời se lạnh. Tiếng củi cháy lách tách hòa cùng tiếng cười nói, tạo nên thứ âm thanh rất riêng của Tết quê.

Cây nêu đón Xuân về ở khắp các tổ dân phố trên địa bàn phường Nam Sầm Sơn.

Nếu bánh chưng là hương vị kết tinh của đất trời, thì cây nêu lại là dấu hiệu báo Xuân về. Ở phường Nam Sầm Sơn, giữa những dãy nhà mới khang trang, vẫn còn đó những tuyến đường, khoảng sân - nơi cây nêu cao được dựng lên mỗi dịp Tết đến. Ông Thừa Văn Hoành (Tổ dân phố Thủ Phú), năm nay đã ngoài 80 tuổi nhưng vẫn giữ thói quen tự tay chọn tre, tước lá, chuẩn bị dựng nêu. Ông Hoành kể: “Ngày xưa, sau lễ tiễn ông Công, ông Táo là cả làng rộn ràng dựng nêu. Cây tre phải cao, thẳng, trên ngọn treo vài vật tượng trưng để xua điều xấu, cầu điều lành. Trẻ con nhìn thấy cây nêu là biết Tết đã rất gần”. Theo ông, giữa nhịp sống đô thị hôm nay, việc dựng cây nêu không còn phổ biến như trước, nhưng với gia đình ông và các hộ dân trong tổ dân phố Thủ Phú, đó là cách để giữ lại một phần ký ức làng quê. Thế nên, "mỗi lần dựng cây nêu, tôi lại gọi con cháu ra xem và kể cho chúng nghe ý nghĩa của tục lệ này. Tôi muốn các cháu hiểu rằng, mỗi phong tục đều chứa đựng ước vọng bình an, sung túc trong năm mới của cha ông".

Mỗi lần dựng cây nêu, tôi lại gọi con cháu ra xem và kể cho chúng nghe ý nghĩa của tục lệ này. Tôi muốn các cháu hiểu rằng, mỗi phong tục đều chứa đựng ước vọng bình an, sung túc trong năm mới của cha ông.

ÔNG THỪA VĂN HOÀNH, PHƯỜNG NAM SẦM SƠN

Không chỉ hiện diện ở khoảng sân với cây nêu vươn cao đón gió xuân, nét đẹp truyền thống còn được gìn giữ trong không gian ấm cúng của mỗi gia đình qua lễ cúng tất niên - nghi thức thiêng liêng để khép lại năm cũ, chuẩn bị đón chào năm mới. Cũng như bao gia đình khác, chiều cuối năm, gia đình ông Vũ Ngọc Tuấn (thôn 4, xã Hoa Lộc) lại tất bật chuẩn bị mâm cơm tất niên. Từ sáng sớm, cả nhà đã cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, trang trí ban thờ gia tiên, cắm hoa tươi. Mâm cỗ được chuẩn bị chu đáo với những món ăn truyền thống: gà luộc, bánh chưng, đĩa xôi gấc đỏ, bát canh măng, nem rán, giò chả... Mỗi món ăn là một sự gửi gắm, một lời cầu mong năm mới đủ đầy, may mắn.

Gia đình ông Vũ Ngọc Tuấn thành kính trước ban thờ tổ tiên ngày Tất niên.

Ông Tuấn chia sẻ: “Cúng tất niên là nghi lễ quan trọng nhất trong năm đối với gia đình tôi. Đây là dịp để con cháu sum họp, cùng nhau thắp nén hương mời tổ tiên về ăn Tết. Mâm cơm có thể giản dị, nhưng đó là cả sự thành kính trọn vẹn”. Theo ông, trong khoảnh khắc cả gia đình đứng trước ban thờ gia tiên, mọi lo toan của năm cũ dường như lắng lại, nhường chỗ cho cảm giác biết ơn và hy vọng.

Sau nghi lễ, các thành viên quây quần bên mâm cơm, cùng ôn lại những điều đã trải qua, chia sẻ dự định cho năm mới. “Tôi thấy quý nhất là lúc con cháu đi làm xa trở về, cả nhà ngồi đông đủ bên nhau. Cúng tất niên không chỉ là nghi thức mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại mình, sống chậm lại và trân trọng tình thân” - ông Tuấn bộc bạch.

Cúng tất niên không chỉ là nghi thức mà còn là dịp để mỗi người nhìn lại mình, sống chậm lại và trân trọng tình thân

ÔNG VŨ NGỌC TUẤN (THÔN 4, XÃ HOA LỘC)

Trong dòng chảy hội nhập, Tết hôm nay có thêm nhiều sắc màu mới. Song từ gian bếp củi bên nồi bánh chưng, cây nêu cao vươn giữa đất trời, đến mâm cơm tất niên của mỗi gia đình... có thể thấy những phong tục truyền thống vẫn đang được gìn giữ bằng niềm tin và sự tự hào. Chính những điều tưởng chừng bình dị ấy đã tạo nên chiều sâu văn hóa cho ngày Tết. Và cũng chính từ những nếp nhà bình dị ấy, bản sắc văn hóa dân tộc tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa, để mùa Xuân năm nào cũng trở về trong sự trọn vẹn và tin yêu.

Hoài Anh