Mùi già - Mùi hương gọi Tết

Mỗi độ cuối năm, trong ký ức của nhiều người Việt lại dậy lên một mùi hương rất riêng - mùi của cây mùi già. Không rực rỡ sắc màu, không phô trương hương vị, mùi già âm thầm hiện diện, lặng lẽ báo hiệu Tết đang về rất gần, mang theo hơi thở của những mùa xuân cũ.

Cánh đồng mùi già trải dài, phủ sắc xanh xen hoa trắng, mang vẻ đẹp bình yên của làng quê những ngày giáp Tết.

Rau mùi là loại cây gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày của người Việt. Nhưng chỉ khi cây đã già, thân khô lại, hoa kết hạt, mùi hương mới trở nên đậm đà, sâu lắng. Chính thứ hương nồng ấm ấy đã gắn bó với phong tục tắm nước mùi già vào chiều 30 Tết, một nét sinh hoạt dân gian mang nhiều ý nghĩa tinh thần, đặc biệt phổ biến ở các làng quê Bắc bộ.

Khi cây già cũng là lúc hương mùi đậm nhất, sâu lắng nhất, sẵn sàng theo chân người dân về chợ Tết.

Theo quan niệm xưa, tắm nước mùi già là cách để gột rửa bụi bặm, xui rủi của năm cũ, chuẩn bị thân - tâm thanh sạch để bước sang năm mới. Nồi nước mùi già thường được đun lên từ những bó mùi đã phơi nắng nhẹ, thả thêm vài lát gừng tươi. Khi nước sôi, hương mùi lan tỏa, quyện cùng hơi nước ấm, phủ kín cả gian bếp nhỏ. Đó là mùi hương không thể nhầm lẫn, vừa mộc mạc vừa ấm áp, như ôm trọn ký ức của một năm đã qua.

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều phong tục Tết xưa dần phai nhạt. Nhưng với không ít gia đình, đặc biệt là thế hệ ông bà, cha mẹ, nồi nước mùi già chiều cuối năm vẫn là điều không thể thiếu. Đó không chỉ là thói quen, mà còn là sợi dây kết nối giữa các thế hệ. Trẻ nhỏ được người lớn nhắc nhớ về ý nghĩa của phong tục, được cảm nhận Tết không chỉ bằng bánh kẹo, quần áo mới mà bằng cả mùi hương thấm sâu vào tiềm thức.

Giữa đồng mùi già, người nông dân cần mẫn thu hái, lưu giữ một phong tục Tết xưa giản dị mà ấm áp.

Ở các chợ quê những ngày giáp Tết, mùi già được bó thành từng nắm nhỏ, bán kèm với lá dong, mía lùi, trầu cau. Người mua không cần chọn lựa cầu kỳ, chỉ cần bó mùi còn nguyên rễ, hương thơm đậm là đủ. Có người mua để tắm, có người lại mua về nấu nước để vừa xông nhà, vừa uống như trà. Những bó mùi già ấy, giản dị mà thân thương, góp phần tạo nên không khí Tết rất riêng của làng quê Việt.

Không giống hương trầm hay tinh dầu công nghiệp, mùi già mang đến cảm giác tự nhiên, gần gũi. Hương mùi không gắt, không ngọt, mà trầm lắng, êm dịu. Chỉ cần thoang thoảng trong không gian cũng đủ khiến lòng người dịu lại, chậm hơn giữa bộn bề cuối năm. Với nhiều người xa quê, chỉ cần ngửi thấy mùi mùi già cũng đủ để nhớ về căn bếp cũ, về mẹ lom khom nhóm lửa, về những buổi chiều 30 Tết bình yên đến lạ.

Hoa mùi trắng li ti nở rộ, tỏa hương dịu nhẹ - hương vị Tết xưa, vẫn lặng lẽ tồn tại như một phần hồn cốt của văn hóa Việt.

Ngày nay, khi nhịp sống đô thị ngày càng hối hả, phong tục tắm mùi già có thể không còn phổ biến như trước. Nhưng mùi già vẫn hiện diện trong ký ức, trong nỗi nhớ Tết xưa của nhiều người. Đó là thứ hương không chỉ gắn với một nghi lễ, mà còn gắn với cảm giác sum vầy, với sự khởi đầu nhẹ nhõm và hy vọng. Giữ lại mùi hương ấy cũng chính là giữ lại những giá trị giản dị mà sâu sắc, để mỗi mùa xuân đi qua không chỉ có sắc màu hiện đại, mà còn có dư vị ấm áp của ký ức, của yêu thương và đoàn viên.

Phương Đỗ