Những vần thơ chắt lọc từ trải nghiệm một cuộc đời

​Tôi vừa khép lại tập thơ “Đồng vọng” của tác giả Ngô Hoài Chung với một cảm giác nhẹ nhõm đến lạ kỳ. Trong dòng chảy hối hả của thi ca đương đại, nơi những thể nghiệm hình thức đôi khi làm lu mờ cảm xúc, “Đồng vọng” hiện ra như một khoảng sân yên tĩnh, với dòng ký ức và khát vọng được trình bày bằng ngôn ngữ của sự chân thành.

65 bài thơ, mang dáng dấp của một bản tổng kết tinh thần, một sự sắp đặt có chủ ý giữa nghệ thuật và đời sống của một con người đã đi qua đủ những thăng trầm của thời cuộc.

​Tập thơ là hành trình tinh thần được chưng cất cẩn trọng từ những trải nghiệm dày dặn. Đó là lời tâm tình của một người đã bước qua nhiều ngả đường: từ bục giảng, phấn trắng, bảng đen của một giáo viên dạy Sử đến người làm quản lý văn hóa, xã hội đầy áp lực. Ở mỗi cương vị, Ngô Hoài Chung đều mang theo tâm thế của một người quan sát tận tụy, chiêm nghiệm sâu sắc để tìm thấy sự cân bằng trong những vần thơ giản dị, mộc mạc.

Tâm thế tự tại của "người ngoại đạo" có căn cước thi sĩ

​Điều khiến tôi trân quý nhất ở Ngô Hoài Chung chính là sự thành thực đến khiêm nhường. Ngay từ lời tự bạch, ông định vị mình rõ ràng: “Trong văn chương tôi là kẻ ngoại đạo, có chăng là dân viết nghiệp dư”. Sự tự nhận ấy phản ánh đúng cách ông đến với thơ ca, một con đường tự nhiên, không tính toán kỹ thuật hay bị đè nặng bởi tham vọng nghệ thuật. Chính sự “nghiệp dư” ấy lại là một lợi thế, giúp ông giữ được sự trong trẻo, không bị cuốn vào những trào lưu tân kỳ nhưng dễ hời hợt.

​Chất thơ của Ngô Hoài Chung không nằm ở sự trau chuốt hình thức hay những liên tưởng siêu thực. Nó thấm đẫm hơi thở nồng ấm của đời sống. Thơ ông thường đến bất chợt: khi đang trên xe đi công tác dọc chiều dài đất nước, một đêm xa nhà khó ngủ ở một tỉnh biên giới, hay khi nhấm nháp chén trà sáng nơi quê nhà. Cách sáng tác ấy khiến thơ gần gũi như một nhịp thở, đi thẳng từ trải nghiệm thực tế vào mạch cảm xúc mà không qua nhiều lớp lọc hoa mỹ.

​​Tìm lại chính mình qua những ngăn kéo tâm hồn

​Mạch chảy sâu lắng nhất trong “Đồng vọng” là cuộc hành trình hướng nội, cuộc đối thoại không ngừng nghỉ với bản thân. Ngô Hoài Chung viết: “Nhờ có thơ tôi khám phá bản thân mình, trở thành chính mình, giữ được sự thăng bằng cho mình trong cuộc sống”. Giữa những áp lực của công tác quản lý văn hóa – nơi thường xuyên phải hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa cái cũ và cái mới, thơ chính là chiếc chìa khóa mở cửa vào thế giới nội tâm để ông tìm lại sự tĩnh tại.

​Hành trình hướng nội ấy thể hiện rõ nét và cảm động nhất qua những trang thơ dành cho gia đình. Với ông, gia đình không chỉ là bến đỗ, mà là nguồn cội của bình yên vĩnh cửu. Những vần thơ viết cho vợ là lời cảm ơn chân thành từ một người chồng thấu hiểu sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ phía sau sự nghiệp thành công: ​“Ngày trước bên em đôi khi anh chỉ muốn/ Được đàn đúm bạn bè như thuở độc thân/ Giờ xa em anh mới nhận ra rằng/ Cuộc sống vắng em không còn là cuộc sống”.

​Sự thừa nhận này vừa chân thực, vừa đầy biết ơn. Nó không có vẻ hào nhoáng của những lời thề non hẹn biển, mà là sự thấu hiểu sau khi đã đi qua những bão giông cuộc đời. Khi bước sang vai trò ông nội, thơ ông lại tìm thấy một sự trong trẻo mới mẻ, như một sự tái sinh: “Thế là được lên chức/ Từ ngày cháu chào đời/ Với ông chức to nhất/ Có được nhờ cháu Xôi”. Thơ lúc này trở thành nhịp cầu nối ông với thế giới thuần khiết, giúp một người trí thức vốn quen với tư duy quản lý khô khan được “sống nhiều cuộc đời khác trong kiếp nhân sinh của mình”.

​Sau nhiều năm công tác ở nhiều vị trí từ địa phương đến trung ương, Ngô Hoài Chung đã rèn cho mình một tâm thế “tri túc”, sự biết đủ. Ông không sa đà vào những lời phê phán gay gắt hay sự tiếc nuối mệt mỏi về quyền lực. Những câu thơ thế sự của ông súc tích như một lời đúc kết: ​“Đủ tiền là không đủ/ Đủ tình là vực sâu/ Bởi tình tiền hai thứ/ Đủ cho người giết nhau”.

​Cái nhìn thấu suốt này dẫn ông đến trạng thái tâm hồn thanh thản: “Lòng ngổn ngang thế sự/ Mà thanh thản vô thường”. Sự ngổn ngang nhưng vẫn thanh thản ấy cho thấy một bản lĩnh sống vững vàng, một người đã đi qua đám đông ồn ào để tìm thấy sự tĩnh lặng trong chính lòng mình.

​Triết lý hạt thóc và khát vọng sống có ích

​Có lẽ hình tượng “hạt thóc” trong bài thơ nổi tiếng nhất của ông chính là nơi kết tinh trọn vẹn nhất triết lý sống của Ngô Hoài Chung. Bài thơ ra đời tự nhiên từ dòng hồi ức về đồng ruộng quê nghèo chỉ trong mười lăm phút, nhưng sức sống của nó đã vượt xa khỏi sự kỳ vọng của chính tác giả. Với tôi, đây là một thông điệp vô cùng sâu sắc về nhân sinh quan: ​“Tôi chỉ là hạt thóc/ Không biết hát biết cười/ Nhưng tôi luôn có ích/ Vì nuôi sống con người”.

​Hình tượng hạt thóc đã vượt lên trên nghĩa vật chất đơn thuần để trở thành một biểu tượng nghệ thuật đẹp đẽ về sự khiêm nhường. Trong một xã hội mà đôi khi con người mải mê đánh bóng tên tuổi bằng những giá trị ảo, “hạt thóc” của Ngô Hoài Chung nhắc nhở về giá trị của sự thầm lặng và hữu ích. Hạt thóc không cần phô trương sắc màu như hoa, không cần vươn cao như đại thụ, giá trị của nó nằm ở khả năng “nuôi sống”, một sự dâng hiến thiết thực cho cả thể xác lẫn tâm hồn.

​Đây chính là tuyên ngôn sống của tác giả: sống trên đời cốt lõi là để tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng. Khi bài thơ này được đưa vào sách giáo khoa, nó đã trở thành một di sản tinh thần quý giá, giúp thế hệ trẻ nhận thức được rằng mỗi cá nhân, dù nhỏ bé như hạt thóc, đều có sứ mệnh riêng và giá trị riêng nếu họ sống có ích. Tiếng vọng của “hạt thóc” là thông điệp nhân văn về lòng tự trọng và ý thức trách nhiệm đối với cuộc đời.

Người lữ hành không mỏi trên mạch nguồn văn hóa xứ Thanh

​Để thấu hiểu trọn vẹn chiều sâu của “Đồng vọng”, không thể không nhắc đến hành trình 65 năm đầy sắc màu và trách nhiệm của Ngô Hoài Chung. Xuất phát điểm là một nhà giáo dạy Lịch sử tốt nghiệp Đại học Sư phạm Quy Nhơn, những năm tháng đứng trên bục giảng đã rèn cho ông sự trân quý đối với tri thức và sứ mệnh giáo dục. Chất “thầy giáo” ấy vẫn âm thầm chảy trong mạch thơ qua sự rõ ràng, mạch lạc và tính giáo dục tinh tế trong từng thông điệp.

​Cuộc đời đưa ông bước sang con đường công chức với những trọng trách nặng nề: từ Bí thư Tỉnh đoàn Thanh Hóa đến Bí thư Huyện ủy Ngọc Lặc, đặc biệt là mười năm giữ chức Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa. Những trải nghiệm thực tế khi chạm tay vào những viên đá của di sản, khi trăn trở cùng những nghệ nhân, khi bảo tồn từng câu hò điệu hát... đã cho ông một kho tàng cảm xúc khổng lồ. Vì vậy, thơ ông khi viết về Lam Sơn, Sầm Sơn, Vĩnh Lộc, Ngọc Lặc... không phải là những lời ngợi ca sáo rỗng của một du khách, mà là tiếng lòng của một người con đã sống, đã đau và đã cống hiến trọn vẹn cho mảnh đất đó.

​Khi ra Hà Nội giữ chức Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, tầm nhìn của ông bao quát hơn trên quy mô quốc gia, nhưng tâm hồn ông vẫn luôn hướng về xứ Thanh. Ngay cả khi đã rời khỏi vòng xoáy của các văn bản hành chính, ông vẫn tiếp tục sống “có ích như hạt thóc” bằng cách viết khảo cứu, biên soạn địa chí. Đó là cách ông tri ân nguồn cội, lưu giữ ký ức văn hóa cho muôn đời sau.

​“Đồng vọng” là một bản tổng kết đẹp đẽ về một cuộc đời đa chiều, nơi công việc quản lý khô khan và đam mê nghệ thuật cháy bỏng hòa quyện vào nhau một cách nhuần nhị. Ngô Hoài Chung đã chứng minh rằng: thi ca không phải là đặc quyền của riêng ai, nó có thể nảy nở từ bất cứ mảnh đất tâm hồn nào, miễn là mảnh đất đó được tưới tẩm bằng sự chân thành và tình yêu thương.

​Gập cuốn sách lại, hình ảnh hiện lên trong tôi là một người trí thức hồn hậu, sâu lắng và an nhiên. Sự tĩnh tại của ông không phải là sự xa rời cuộc sống, mà là sự lắng đọng sau khi đã đi qua mọi cung bậc của danh vọng và trách nhiệm. Tiếng vọng ấy nhẹ nhàng, sâu lắng, nhắc nhở chúng ta về những giá trị vĩnh cửu: tình yêu gia đình, lòng biết ơn cội nguồn và một lẽ sống khiêm nhường nhưng kiên định.

​Ngô Hoài Chung đã tặng cho đời một “Đồng vọng” ấm áp, để mỗi hạt thóc hôm nay thêm tự tin về giá trị của mình trong mùa vàng nhân gian.

Bài và ảnh: Trương Xuân Thiên