Tin vào bác sĩ AI...

Chiều nào ở ngõ nhỏ cũng thấy bác Dũng ngồi trước hiên, tay cầm điện thoại, mắt nheo lại đọc từng dòng chữ trên màn hình. Hàng xóm quen cảnh ấy rồi, có người còn đùa: “Nhà bác chắc không cần trạm y tế, có ‘bác sĩ AI’ trực 24/7 rồi.”

Bác Dũng luôn cẩn thận hỏi AI gần như mọi vấn đề. (Ảnh: ChatGPT).

Bác Dũng vốn cẩn thận. Cái gì cũng hỏi. Hôm trước đau đầu, bác hỏi. Hôm sau mất ngủ, bác hỏi. Thậm chí ăn xong thấy đầy bụng, bác cũng hỏi. Ban đầu chỉ là “bác sĩ Google”, sau này bác chuyển sang dùng AI, nghe nói thông minh hơn, “trả lời như người thật”.

Một buổi sáng, bác ho dai dẳng. Ho khan, kéo dài, thi thoảng tức ngực. Con gái bảo:

- Bố đi khám đi, ho kiểu này không đơn giản đâu.

Bác khoát tay:

- Để bố hỏi AI xem sao.

Vài phút sau, bác đọc to:

- Nó bảo có thể là viêm họng, cũng có thể do dị ứng. Uống nước ấm, nghỉ ngơi là ổn.

Bác làm theo. Uống nước gừng, súc họng muối, nghỉ ngơi. Vài hôm đầu có vẻ đỡ, bác càng tin. Nhưng rồi cơn ho quay lại, nặng hơn. Đêm bác ho rũ rượi, mồ hôi túa ra. Người gầy đi thấy rõ.

Con gái sốt ruột:

- Bố ơi, mình đi viện nhé?

Bác vẫn lắc đầu:

- AI nó còn đưa cả mấy khả năng khác, nhưng chắc chưa tới mức đó đâu.

Bác Dũng tin vào những câu trả lời từ AI hơn là lời khuyên đi khám của con gái. (Ảnh: ChatGPT).

Bác không biết rằng, những gì AI “đưa ra” chỉ là xác suất. Nó giống như một bảng liệt kê khả năng, chứ không phải một chẩn đoán. Nó không nghe được tiếng ho thật của bác, không nhìn thấy sắc mặt bác, không biết bác đã từng mắc bệnh gì, cũng không đặt bác vào bối cảnh sống cụ thể của mình.

Một tuần trôi qua, tình trạng nặng dần. Bác bắt đầu khó thở khi leo cầu thang. Lúc này, bác lại hỏi AI. Lần này câu trả lời dài hơn, phức tạp hơn, nhắc đến nhiều khả năng nghiêm trọng hơn. Bác đọc mà hoang mang, nhưng vẫn không đi khám. Bác nghĩ: “Chắc chưa đến mức đó đâu.”

Ở bệnh viện tỉnh, bác sĩ Lan - người làm việc với hồ sơ bệnh nhân mỗi ngày - vẫn hay nói với sinh viên thực tập: “Chẩn đoán không phải là một bài toán tách rời. Nó là cả một quá trình.”

Cô từng tham gia một nghiên cứu về chẩn đoán sớm, đọc hàng chục tài liệu về AI trong y tế. Cô biết rõ: trong phòng thí nghiệm, AI có thể rất chính xác, đặc biệt khi đọc X-quang, CT hay MRI. Nhưng ngoài đời, mọi thứ khác hẳn.

Dữ liệu ngoài đời không “sạch” như dữ liệu huấn luyện. Bệnh nhân đến muộn, triệu chứng không điển hình, máy móc không đồng đều. Không chỉ vậy, AI còn phụ thuộc vào “ngưỡng” do con người đặt ra. Ngưỡng thấp thì phát hiện được nhiều ca nghi bệnh hơn, nhưng cũng kéo theo rất nhiều người không bệnh phải xét nghiệm thêm. Ngưỡng cao thì giảm số người cần kiểm tra, nhưng dễ bỏ sót bệnh.

Không có một ngưỡng đúng cho tất cả. Và đó là điều mà một người ngồi trước màn hình điện thoại, như bác Dũng, không thể tự điều chỉnh.

Khi nằm trên giường bệnh, bác mới thấy mọi thứ khác hẳn những gì mình đọc. (Ảnh: ChatGPT).

Tối đó, bác Dũng ho đến mức không thở nổi. Lần này, con gái không hỏi nữa, gọi xe đưa bác vào viện.

Khi nằm trên giường bệnh, bác mới thấy mọi thứ khác hẳn những gì mình đọc. Bác sĩ hỏi rất nhiều: từ tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt, đến những triệu chứng tưởng như nhỏ nhặt. Bác được chụp phim, làm xét nghiệm. Mỗi bước là một mắt xích trong cả hệ thống chăm sóc.

Kết quả cho thấy bệnh của bác đã tiến triển nặng hơn so với giai đoạn đầu. Nếu đi khám sớm, việc điều trị có thể đơn giản hơn rất nhiều.

Bác nằm im, nhớ lại những lần mình gõ từng câu hỏi vào điện thoại, chờ một câu trả lời nhanh, gọn, rõ ràng. Lúc đó, bác thấy mình chủ động. Nhưng hóa ra, chính sự “chủ động” ấy lại khiến bác chậm trễ.

Sau lần nhập viện, bác Dũng vẫn dùng AI, nhưng không còn xem đó là “bác sĩ” thay thế người thật. (Ảnh: ChatGPT).

Vài tuần sau, bác Dũng về lại ngõ nhỏ. Vẫn chiếc ghế cũ và chiếc điện thoại cũ. Hàng xóm hỏi:

- Bác còn hỏi AI không?

Bác cười:

- Có chứ. Nhưng giờ hỏi kiểu khác.

Bác nói chậm rãi:

- Nó giống như người gợi ý. Cho mình biết nên ăn uống thế nào, ngủ nghỉ ra sao, khi nào thì cần đi khám. Nhưng nó không thay bác sĩ được.

Ngoài ngõ, chiều xuống chậm. Tiếng rao quen thuộc vang lên. Và trong ánh sáng lẫn lộn giữa ngày và tối, chiếc điện thoại của bác Dũng vẫn sáng, nhưng lần này, nó không còn là nơi bác tìm một “chẩn đoán”, mà chỉ là nơi bác tìm một lời nhắc: khi nào thì nên đi gặp người thật.

HS